Post-verdade e referéndum catalán

Estoulles verdadeiramente desaquelado e confuso. Porque para boa parte da opinión publicada (tamén, malia que algo menos, na nosa Galicia) semella que querer pór as urnas para que o pobo catalán poida decidir o seu futuro constitúe un acto sedicioso ou golpista. Convocar un referéndum que queren máis do 70% dos cataláns logo de cinco anos tentando sen sorte un acordo bilateral co Estado para desenvolvelo semella que é negativo, como se votar fose espallar o andazo do ébola.
No canto disto, que o Estado active o axuizamento e condena do anterior Presidente da Generalitat e de dous dos seus antigos conselleiros, que o Tribunal de Contas lles reclame máis de 5M€ ou que a Garda Civil impute altos cargos da Generalitat no decurso dun procedemento penal declarado secreto (como se investigasen unha perigosa banda internacional de delincuentes) vese por moitos destes opinadores como a demostración dun funcionamento normal do Estado de Dereito. Mais todos sabemos que o Goberno do Estado manexa a Fiscalía e que a súa independencia a respecto do “procès” catalán custoulles o posto a un Fiscal Xeral e a un Fiscal Superior de Catalunya. Velaí a manifestación do anterior Ministro do Interior conspirando co antigo Director da Oficina anti fraude de Catalunya: “la fiscalía te lo afina”, referíndose á preparación de dossiers mediáticos e ulteriores denuncias xudiciais sobre feitos falsos, como a imputación a respecto de Xavier Trias, anterior alcalde de Barcelona da titularidade dunha conta en Suíza cun saldo máximo de 12’9 M€.
O procès chegou a un ponto de non retorno. É un movemento social transversal, que vai dende a dereita até a extrema esquerda e que mesmo avanza entre os comúns de Ada Colau. Conta con maioría absoluta no Parlament e recibiu da metade do electorado un mandato moi concreto no senso de avanzar cara á soberanía de Catalunya. Para máis, conta cun Presidente e cun Goberno convencidos para avanzar e non recuar. Cumprirán algo máis ca denuncias penais para poder frear este proceso.
Claro é que fóra do Estado español o ambiente é distinto. Porque son moitos os que non entenden por que o Goberno do Estado non quere que os cataláns voten. E case ninguén entenderá a persecución penal española contra moitos políticos e patriotas cataláns só por facer posíbel que o pobo fale.

A igualdade xurídica do galego

O Tribunal Superior de Xustiza valenciano vén de anular parcialmente unha normativa regulamentaria da Generalitat que privilexiaba o ensino en catalán (alí chamado oficialmente valenciano) por mor da súa grave minorización fronte ao castelán.
O Alto Tribunal aplicou unha consolidada xurisprudencia dos Tribunais Constitucional (TC) e Supremo (TS) que xorde daquela sentenza do TC de 1986 que anulou o deber de coñecer o galego, presente de primeiras na nosa Lei de Normalización Lingüística, aprobada pola unanimidade do noso Parlamento. Segundo esta xurisprudencia só existe o deber de coñecer o castelán e as demais linguas fican secundarizadas nun rango de mera cooficialidade, sen que sexa legal esixir o seu coñecemento con carácter xeral a xuíces e demais funcionarios e o seu uso obrigatorio nin sequera ás empresas concesionarias ou contratistas públicas. Velaí que o galego, o catalán e o vasco non gocen de igualdade xurídica a respecto do castelán. Esta desigualdade atenta contra a Carta Europea de Linguas Minoritarias (o galego non é polo de agora minoritario, malia estar fortemente minorizado), é dicir, contra a normativa constitucional de protección dos nosos dereitos lingüísticos. Velaí a necesidade de resolver de vez esta desigualdade, levando á Constitución ou ao Estatuto o pleno recoñecemento da igualdade de ambas as linguas oficiais, a propia e a de comunicación común co resto do Estado.
Deste xeito, o deber de coñecer o galego evitará situacións tan ilóxicas (cando non ferintes) como médicos do S­ergas que manifestan diante de doentes descoñecer o galego, freakies que piden tradución oficial de pequenos textos intelixíbeis a calquera europeo que lea, mandos da Garda Civíl que denuncian concellos por sinais de tránsito en galego ou a continua provisión de prazas de xuíces, fiscais e funcionarios sen acreditar o coñecemento abondo da lingua que nos permita aos galegofalantes gozar da plenitude dos nosos dereitos lingüísticos.
De certo que o problema do galego non se resolve só con medidas xurídicas. Mais sen acadarmos esta igualdade (negada constitucionalmente dende 1978) non serán posíbeis cousas tan sinxelas e normais como vivirmos plenamente en galego ou non nos sentir alleos no noso propio país.

Entrevista para Ideas.gal (xullo de 2017)

Entrevista publicada en Ideas.gal o 28 de xullo de 2017. O orixinal pode consultarse aquí.

1) Que é para ti Galiza, hoxe?

Galiza/Galicia é a miña patria e a miña referencia no mundo. Son persoa e son galego, son realidades inescindíbeis. O meu sentimento de pertenza e de referencia é absoluto.

2) Como consideras que será a Galiza dentro de 10 anos?

Iremos a menos económica e culturalmente como non consigamos botar fóra ao PP nas seguintes autonómicas, consolidando a meirande cantidade de gobernos locais progresistas nas vindeiras locais do 2019, nomeadamente nos principais concellos.

3) Como che gustaría que fose Galiza, idealmente? Como entendes que se pode chegar aí?

Un país europeo normal e soberano que partillase unha convivencia en pé de igualdade co resto dos pobos do Estado e da Europa, cunha sociedade cohesionada e inclusiva. Penso que as políticas para acadar un tal país son semellantes ás desenvolvidas dende 1997 polo Scottish National Party ou dende 1979 polo PNV… un grande partido nacional que faga socialdemocracia real, non hai outro camiño.

4) Que aspectos e sectores deben ser prioritarios para conseguirmos mellorar como sociedade? Como consideras que se deben garantir servizos públicos universais e de calidade?

Son esenciais a educación, a Universidade, a investigación, desenvolvemento e innovación, a enerxía o emprendemento empresarial e a cultura. Penso que precisamos un financiamento acaído e iso conleva unha autonomía financeira ampla nun marco de cosoberanía, cando menos. Precisamos gobernar nós os nosos portos e aeroportos e ter ampla capacidade fiscal, ademais de recadar nós os impostos. Desconfío da ladaíña do “somos uns pobriños condenados á solidariedade eterna”. Ninguén é eternamente solidario e ao Estado español interésalle confundir á nosa cidadanía cunha suposta pobreza que non é certa. Para máis queren introducir o debate das pensións, cando o meu dereito á pensión non é territorial, senón persoal e depende de todo o que levo cotizando aquí e aí fóra. España “chuléanos” 500 M€ no financiamento local e 2.600 M€ no autonómico, ademais de impornos unha tarifa enerxética única que impide que poidamos atraer novos investimentos industriais subvencionando o 40% da produción enerxética que España nos obriga a ceder de balde.

5) Que perspectiva tes sobre a Galiza no mundo? Con que espazos e culturas debería profundar a súa relación?

O noso país require dunha potente política exterior e dun intenso traballo de visibilización da Marca-Galiza.
Debería profundar a súa relación co espazo lusófono, o iberoamericano, a Europa ocidental e os países de Extremo Oriente, nomeadamente China e Xapón.

6) Para onde deberíamos camiñar colectivamente como país, ao teu ver?

Unha Galicia soberana e moi universal. Escocia, Noruega e Euskadi son os meus referentes, malia que son realidades ben diferentes das nosas.

7) Que representa para ti a soberanía e que impacto ten (ou debe ter) na vida diaria da xente?

O dereito a decidir o noso futuro nace da nosa condición de cidadáns maiores de idade dunha comunidade humana nacional e ben singular no mundo. O autogoberno e o exercicio do dereito a decidir son inescindíbeis da calidade de vida e do benestar. Decidirmos ser nós é o único xeito de garantir o noso benestar. Galicia só supón o 5% PIB e o 5,5% da poboación do Estado e os nosos alicerces económicos para España son perscindíbeis. Así que precisamos da diferenza, do autogoberno, do dereito a decidir… moito máis que Catalunya e Euskadi, como adoita dicir Anxo Quintana.
O dereito a decidir o noso futuro nace da nosa condición de cidadáns maiores de idade dunha comunidade humana nacional e ben singular no mundo. O autogoberno e o exercicio do dereito a decidir son inescindíbeis da calidade de vida e do benestar.

8) Que referentes consideras interesantes e con recoñecemento aínda insuficiente na sociedade?

O propio Anxo Quintana e, dos políticos actuais, Luís Villares, canda o alcalde da Coruña, Xulio Ferreiro e o de Lalín, Rafa Cuíña. Na historia Castelao e Bóveda e na transición Pablo González Mariñas, Xosé Manuel Beiras e Camilo Nogueira. No ámbito cultural e deportivo gostaría salientar Vero Boquete, Manolo Rivas e Teresa Moure, entre moitxs outrxs. Temos unha grande débeda cos nosos creadores culturais, que pagan un grande tributo co seu compromiso cunha lingua e cultura minorizada.

9) Que aspectos do Dereito Galego non son suficientemente coñecidos, ao teu ver?

En xeral, o Dereito Civil Galego é moi descoñecido, malia que os pactos sucesorios de mellora ou apartamento que permiten dispor dos bens propios en vida si arraizaron despois da reforma fiscal que alixeirou no 2016 o peso impositivo do Imposto de Sucesións que indirectamente fixera medrar moito o PP entre 2009 e 2016. Axudou, evidentemente, que o Tribunal Supremo eximise de pagar IRPF aos transmitentes destes pactos. Galicia é un bo país para a sucesión, non só pola carga fiscal, senón pola liberdade de disposición. A lei imperante en todos os territorios do Estado, agás Catalunya, Illes Balears, Nafarroa, Aragón, Euskadi e Galicia, é vella, arcaica e trasnoitada. Afástase da liberdade de testar e resposta a un concepto de familia decimonónico.

Día da Patria, Día de Galicia

Somos persoas cidadás do mundo. Mais facemos parte dunha identidade nacional, dun país, dunha patria… O patriotismo non bate co universalismo, para sermos persoas precisamos raíces, para pensarmos en global precisamos actuar localmente. O agarimo polo propio, o respecto e adhesión á propia identidade é un fenómeno san e común na nosa contorna. Himno, bandeira e día nacional son constantes nas celebracións patrióticas doutros países. Se os USA celebran o 4 de xullo e os franceses o 14, máis xustificado estará que celebremos o noso Día Nacional ou da Patria o 25. Negaron a nosa identidade nacional durante séculos e, xa que logo, haberíamos visibilizar moito máis os nosos sinais de identidade.
Mais cómpre termos en conta que a meirande parte da poboación non adhire estas celebracións identitarias, o que non quita que moitos teñan Galicia como o seu referente, malia que non partillen unha definición galeguista. Velaí que o proxecto nacional galego teña de propor á cidadanía un patriotismo moito máis cívico ca identitario, moito máis republicano ca esencialista. O proxecto nacional, o proxecto galeguista, ha seducir demostrando na práctica que sabe xerar benestar para a xente, que o autogoberno é a fonte das solucións e que dependermos do Estado e da súa falsa solidariedade é o camiño cara á pobreza e a irrelevancia.
Porque Galicia, como pequeno país europeo de menos de tres millóns de habitantes (5% do PIB estatal, 5,4% da poboación do Estado) asenta a súa economía nuns alicerces que son para o Estado prescindíbeis. Isto quere dicir que para o noso benestar precisamos gobernarmos. Moito máis ca Catalunya ou Euskadi, que inflúen máis na economía española.
Que autogoberno precisamos? Independencia, cosoberanía, ampliación estatutaria…? Non é doado respostar esta pregunta. Mais si cómpre apuntar que o noso benestar precisa que as nosas institucións de autogoberno teñan verdadeiros poderes que hoxe non teñen, como fixar os contidos educativos, lexislar a administración local, resgatar ou fixar as peaxes da AP-9, xestionar os nosos portos e aeroportos e recadar os impostos.
Mentres, o Estado español semella tender máis a recentralizar as poucas competencias que o Poder Galego ten antes que redeseñar o Estado a xeito plurinacional e en rede, como esixe a evolución dos tempos.

Angrois: haberá investigación independente

Catro anos da catástrofe de Angrois, semella que teremos unha investigación independente, no canto da parcial investigación da Comisión de Investigación de Accidentes Ferroviarios (CIAF) do Ministerio de Fomento, sometido ao control político da ex ministra Ana Pastor. A nova dirección do PSOE vén de pedir no Congreso unha comisión independente para a pescuda do sinistro, rachando deste xeito o pacto de ferro que até de agora mantiña co PP para pechar en falso o caso Alvia, nunha clara defensa da xestión do antigo ministro José Blanco. Un ministro que inaugurou a liña Ourense-Santiago de Compostela en decembro do 2011, sen unha avaliación integral da mesma, das modificacións do proxecto e, nomeadamente, da condicións de seguranza da bifurcación d’A Grandeira, en clara vulneración da Directiva Marco de Seguranza Ferroviaria do 2004, como acreditou hai un ano xusto a Axencia Ferroviaria Europea (ERA).
Este pacto de ferro impediu até de agora unha investigación parlamentaria e administrativa independente e puxo moitas chatas nas pescudas xudiciais. Velaí os atrancos da Vicepresidencia á continuidade dos peritos, nomeados polo xuíz Aláez, Hugo Ramos e Alfredo Matesanz, substituídos por dous funcionarios da Xunta sen experiencia ferroviaria. En outubro do 2015 o xuíz Lago Louro, novo titular da investigación xudicial, rexeitaba novas dilixencias de proba e máis a imputación doutros terceiros alleos ao maquinista. Semellaba, pois, pechada a vía ao coñecemento da verdade.
Mais a representante do BNG no Parlamento Europeo, Ana Miranda, conseguiu que a Comisión Europea e a ERA escoitasen aos representantes das vítimas, mentres os avogados destas recorrían a decisión xudicial acadando da Audiencia compostelá a reapertura da investigación xudicial en maio de 2016. Dous meses despois a ERA, a instancias de Ana Miranda, descualificaba a investigación da española CIAF por parcial e incompleta e ratificaba a gravísima infracción cometida por España. Mais o pacto de ferro PP-PSOE impedían as investigacións parlamentarias en Compostela e Madrid.
Agora ergueuse o pano no Congreso. Teremos, pois, unha investigación independente. O PP fica só na defensa da escuridade.

Luís Villares lexitima o seu liderado

O plenario de En Marea (o seu máximo órgano decisorio) aprobou con maioría absoluta todas as propostas políticas e organizativas de Luís Villares e da dirección nacional, rexeitando as emendas todas dos críticos. Luís Villares seguirá a desenvolver o liderado orgánico canda o parlamentario e as expresións políticas parlamentarias da organización, quer en Compostela, quer en Madrid, haberán de sintonizar no próximo futuro coa dirección nacional que lidera o lugués, tendo en conta a proximidade das vindeiras eleccións locais.
Certo é que só participou o 23% do censo inscrito. Mais certo é, tamén, que os proxectos políticos en democracia defínense dende a participación e non dende a abstención. Ademais, sería un erro grave de percepción por parte dos críticos sumar a meirande parte dos abstencionistas ás súas contas, cando en grande medida han de se sumar á desafección xerada polo continuo balbordo orgánico. A xente quere solucións sociais e políticas prácticas, imaxinativas e participativas para a súa vida cotiá e a dos seus e non batallas continuamente retransmitidas vía media e redes sociais.
Ninguén pode negar, porén, que o agora empoderado voceiro e a dirección nacional mareante teñen que soldar unha fractura interna evidente, tanto facendo medrar a maré galega cara a novos sectores das maiorías sociais canto recuperando moita da disidencia. Mais, para sermos obxectivos, cómpre recoñecerlle aos máis achegados á dirección que nos últimos meses foron continuos os esforzos por acadar a integración política e orgánica desta disidencia. Falta agora saber se os diverxentes queren maximizar esta fractura. Semella que a inminencia da axenda local impedirá unha ruptura e que os alcaldes da Coruña e Compostela afondarán tamén na liña de concordia e unidade, única posíbel para se presentar perante cadanseus electores á volta de pouco máis de vinte meses.
Gañou tamén a autonomía da Maré galega fronte ás propostas máis ou menos implícitas de xogaren a ser franquicia de Unidos Podemos. Unha decisión estratéxica que lle permitirá xogar aos de Villares todas as vantaxes da centralidade do mapa político galego, afondando na cooperación política co novo PSdeG e BNG e manténdose, polo menos en parte, indemnes do abaneo –senón mareira ou forte mareira- que se anuncia no mundo podemita para as vindeiras locais.

Os bonos trampa do Santander

O Santander vén de lles ofrecer aos consumidores e pemes que mercaron na ampliación de capital do Popular da primavera do 2016 unha compensación a medio da entrega de bonos perpetuos pola mesma cantidade investida para os que investiron 100.000 € ou menos. Estes bonos perpetuos poderían ser amortizados unilateralmente polo Santander, pagando o seu valor nominal, despois de sete anos. Sete anos nos que rendírían un canon do 1% anual, de pagamento discrecional e, xa que logo, non asegurado.
Adicionalmente, o Santander obrigaralles a estes accionistas a renunciar non só ás accións xudiciais pola nulidade da suscrición destas accións, senón a calquera contra estes bancos e os seus anteriores administradores, tamén pola perda de valor das accións adquiridas antes e despois da devandita ampliación.
Estes bonos perpetuos son unha trampa. No mellor dos casos, se investimos 20.000 € en xuño de 2016 recibiremos o vindeiro setembro bonos por 20.000 € que só nos renderán 50 €/trimestre de xuros durante sete anos. Dende setembro de 2024 o Santander poderá rescatar estes bonos pagando 20.000 €, mais isto depende da súa libérrima vontade, os bonos son perpetuos. Como bonos perpetuos accederán a un mercado de débeda secundaria. Mais pola limitada contía da súa emision e pola súa falla de atractivo o aforrador que precise vendelos para obter cartos líquidos vaino ter moi difícil. Haberá compradores cando poidan mercar cun forte desconto. Do 40% ou 50% ou quizais maior.
A evidencia das graves insuficiencias, contradicións e falsidades da información que o Popular facilitou aos investidores da súa ampliación en maio de 2016 determina que estes accionistas poidan recuperar todo o seu investimento, xunto cos seus xuros ao 3% dende xuño de 2016 e custas, a medio dunha demanda xudicial. Porque contrataron mediando un erro substancial xerado pola información do banco. Un moi previsíbel resultado xudicial que non é novo. Xa o vimos canda o axuizamento da saída a Bolsa de Bankia.
A oferta do Santander é gravemente prexudicial para os accionistas da ampliación de capital do 2016 do Popular, condenados á falla de liquidez dos seus bonos, cando non a vendelos a graves perdas.

Non hai terceira vía

Pablo Iglesias vén de dicir que se fose catalán non votaría no referéndum de independencia que o Parlament convocará para o vindeiro 1-O. Seica o líder rupturista denuncia a falta de “garantías” e amosa que el e máis os Comuns da Ada Colau (agás a organización catalá de Podemos, favorábel ao plebiscito) están por un “referéndum pactado co Estado”. Home, non! E todos estamos pola paz mundial…!
Do que non se decata Pablo Iglesias (porque se se decata vai moito máis aló) é que, hoxe en día, na cuestión catalá non existe terceira vía. Primeiro Artur Mas e, despois, Puigdemont, levan cinco anos tentando pactar co Goberno Rajoy, primeiro un encaixe catalán no Estado e agora unha saída pactada que recoñeza o dereito a decidir dos cataláns. Un dereito a decidir recoñecido nos Pactos Internacionais de Dereitos Civís e Políticos e Sociais, Culturais e Económicos da ONU, que integran o Dereito español como normas interpretativas no eido dos dereitos fundamentais. Un dereito a decidir que resposta á realidade nacional de Catalunya, absolutamente preconstitucional, como a de Galicia.
Mais o problema é que estamos case a mediados de xullo de 2017 e nin o Goberno do Estado nin ningunha forza política ou social, catalá ou estatal, propuxo ningunha solución de consenso, ningunha sintese, quer mellor financiamento e máis autonomía, quer dupla consulta plebiscitaria (catalá e estatal), quer calquera outra cousa. Velaí a realidade núa… non hai terceira vía. Só hai o recoñecemento ao dereito a decidir (tamén para votar “non”) que demanda máis do 70% da cidadanía catalá ou máis do mesmo.
Claro é que máis do mesmo non é que Catalunya siga igual ca antes da sentenza de xuño de 2010 do Tribunal Constitucional que coutou o novo Estatut catalá. Porque Catalunya, canda Galicia, sofriu dende entón un substancial recorte do seu autogoberno nesta enxurrada recentralizadora desenvolvida por Rajoy desque chegou ao Goberno do Estado. Os gobernos catalán e galego non mandan no réxime local dende a lei de modernización dos gobernos locais do 2013, nin poden regular as aperturas, horarios ou rebaixas do comercio interior, dende a lei de unidade de mercado. Están -e estamos- moito peor canto ao autogoberno ca no 2010.
Velaí que teña razón Xosé Manuel Beiras e non Pablo Iglesias. En Catalunya, polo de agora, non hai terceira vía.

A política útil

En Marea enfronta o vindeiro día 15 un Plenario (órgano semellante ao Congreso noutras organizacións) no que ha decidir se afonda na liña de institucionalización, vertebración territorial e sectorial e autonomía dun proxecto nacional representada por Luis Villares e a maioría da actual dirección ou aposta por formulacións menos independentes da liña estatal de Unidos Podemos e que están por estruturas organizativas menos elaboradas e máis propias da coalición de partidos, na liña que definiu a oferta electoral de En Marea no pasado até a súa constitución formal como organización de seu hai un ano.
As decisións adoptadas por En Marea desde que se constituiu formalmente como organización de adscrición individual teñen definido esta autonomía a respecto de proxectos estatais (quizais conscientes do fracaso da representación estatal de En Marea –subsumida nun grupo parlamentario estatal– na visibilización de Galicia como suxeito político e titular de intereses moi singularizados). E tamén definíronse a prol da compatibilidade entre liderados orgánicos e parlamentarios e da expansión organizativa e social, integrando persoas e sectores que non estaban presentes na antiga coalición ás eleccións estatais de decembro de 2015 e xuño de 2016.
Logo o debate está en definir se En Marea, como semella pretender Luís Villares, avanza cara á inclusión de novos sectores sociais, á institucionalización organizativa e a formulación de políticas útiles para a maioría social, con total autonomía a respecto do proxecto estatal de Unidos Podemos, sen prexuízo dos moitos ámbitos de cooperación que ambos os dous proxectos poidan desenvolver no futuro. Galicia e a cidadanía galega teñen intereses específicos, moitas veces non coincidentes cos intereses doutros territorios e cidadanías. Mal se pode desenvolver unha política útil en Galicia dende o descoñecemento desta cuestión capital.
A institucionalización de En Marea resolverá tamén a cuestión de quen toma as decisións. Porque na pasada coalición as decisións non foron adoptadas polas persoas adheridas, senón polas direccións dos partidos coaligados. Cando os proxectos políticos non os definen os oráculos nin os fundadores, senón os seus integrantes en cada momento histórico.