Presos para toda a vida

Foille abonda ao PP a súa maioría absoluta para introducir en marzo de 2015 a prisión permanente revisábel (PPR), que permite condenar ao cárcere por tempo indefinido aos que cometen delictos de asasinato no seo de organizacións criminais, asasinatos múltiples ou en serie, homicidio do Xefe do Estado, do seu sucesor ou de Xefes do Estado estranxeiros, xenocidio ou semellantes, asasinato de menores de 16 anos ou persoas especialmente vulnerábeis e indefensas e calquera asasinato precedido de agresión sexual. A permanencia no cárcere revisaríase cada dous anos logo de se facer 25 anos de cumprimento (cando o feito puníbel consista nunha morte) ou aos 35, cando sexan dúas ou máis.
Este último outubro o PNV propuxo, e a maioría do Congreso aprobou, unha proposición de lei orgánica, arestora en trámite, que derrogaría a PPR, coa oposición do PP e a abstención de C´s. Ducias de milleiros de cidadáns apoian o seu mantemento a requirimento de Rocío Viéitez, nai das nenas de Moraña asasinadas polo seu pai (primeiro condenado á PPR). A iniciativa de Rocío Viéitez é lóxica e demostra lucidez, ausencia de ánimo de vinganza e sentido cívico.
Mais a política criminal non pode atender só as lexítimas demandas das vítimas. Porque a indeterminación da duración da PPR atenta contra o principio de legalidade. E porque a propia pena vulnera os principios constitucionais de reinserción e resocialización, propios dos sistemas penais democráticos, ao enfrontar os condenados, na maioría dos casos, a unha pena efectiva a perpetuidade.
O certo é que o Estado español conta cun dos sistemas penais máis ríxidos da Europa, que ten xerado altos níveis de superpoboación penitenciaria. As penas son longas (un duplo asasinato cumprirá normalmente 30 e 40 se son actos de terrorismo ou criminalidade organizada) e non admiten redención. Son excepcionais os casos de cumprimento efectivo inferior aos ¾ da pena imposta. E, malia o horror de casos como os de Moraña ou Rianxo, non somos unha sociedade onde existan altos níveis de criminalidade nin estes empeoraron nos 23 anos de vixencia do Código Penal da democracia.
Se é permanente non é revisábel. Se é revisábel non é permanente. A PPR é un xeito de branquear semanticamente o que non é senón cárcere a perpetuidade.

Dereito penal do inimigo

Unha corte de apelación do Tribunal Supremo (TS) constituída para resolver o recurso de Oriol Junqueras contra a prisión preventiva acordada polo maxistrado instrutor do mesmo Tribunal, Pablo Llarena, rexeitou o recurso do líder catalán, por considerar que existía risco fundado de reiteración delictiva, malia o compromiso de respecto á legalidade expresado polo preso político.
Porén, o verdadeiramente grave desta resolución xudicial son as súas conclusións, constituíndo corpo doutrinal dende as desaqueladas teses da Fiscalía Xeral do Estado e do maxistrado Llarena a respecto da aplicación do delicto de rebelión aos líderes do procés, nunha interpretación dos feitos e aplicación dos tipos penais mais propia dunha sentenza definitiva ca do limitado coñecemento propio dunha resolución cautelar e provisional.
O artigo 472.5 do Código Penal (CP) castiga como rebeldes aos que declaren a independencia dunha parte do territorio do Estado alzándose de xeito público e violento. Mais até de agora constitúe feito non controvertido, mesmo internacionalmente, o carácter esencialmente non violento do procés. Os propios maxistrados do TS recoñecen que non consta que Junqueras participase en feitos violentos nin dese ordes directas para desenvolver esta caste de accións. Pero para a corte de apelación do TS a violencia existe dende o intre no que Junqueras, como vicepresidente catalán, debeu pensar que o desenvolvemento do procés podería causar reaccións de violencia lexítima por parte do Estado. Para o TS, a pacífica ocupación dos colexios electorais constituiu a causa das violentas actuacións policiais do 1-O que, xa que logo, serían tamén da responsabilidade de Junqueras e integrarían ese elemento de violencia que esixe o devandito artigo do CP para que exista o delicto de rebelión.
Velaí a revirada aplicación da Lei que fai o TS, impropia dun Dereito Penal dos cidadáns, o único posíbel nos Estados democráticos. Semella máis ben que se está a aplicar un Dereito Penal do inimigo, propio dun estado de excepción non declarado. E a aplicación do concepto de inimigo no Dereito interno sempre foi o xerme da destrución autoritaria do Estado, segundo o profesor Raúl Zaffaroni.
Como vén de escribir o constitucionalista Javier Pérez Royo: “esto no puede acabar bien nunca”.

A doutrina Parot é inconstitucional

Un principio fundamental de todas as democracias europeas, recollido na Convención Europea de Dereitos Fundamentais e, xa que logo, que define a interpretación da Constitución estatal no eido dos dereitos humanos, é que toda persoa só pode ser condenada á pena definida previamente ao delicto que cometa. O agravamento das penas, xa que logo, non pode ter nunca carácter retroactivo.
Para os delictos cometidos antes do 26 de maio de 1995 rexía o Código Penal do 1973, que permitía redimir as penas polo traballo ou polo estudo. Aos reos de múltiples delictos de asasinato ou violación, por exemplo, o límite efectivo de cumprimento da pena era de 30 anos. Mais o Tribunal Supremo definiu no 1994 que as redencións das penas por estudos ou traballos restaban dese límite de 30 anos, polo que os violadores ou asasinos que cometeran varios destes delictos restarían efectivamente tempo de prisión deses 30 anos.
No tempo do aznarato (2004) a chamada Audiencia Nacional (AN) mudou a regra con Henri Parot para atrasar a súa saída de prisión e decidiu que as redencións acadadas restarían de cadansúa pena individual, o que garantía case sempre que esta caste de delicuentes cumprirían 30 anos efectivos. O etarra recorreu e o Tribunal Supremo (TS) mudou a súa xurisprudencia confirmando a sentenza da AN. O Tribunal Constitucional (TC) rexeitaría no 2008 o recurso de Parot admitindo esta aplicación retroactiva das regras de execución das penas.
Mais no 2012 e 2013 as dúas instancias do Tribunal Europeo de Dereitos Humanos decidiron en cadansúas sentenzas que a doutrina dos tres tribunais españois (AN, TAS e TC) era contraria ao devandito principio de irretroactividade na aplicación da lei penal, e xa que logo, que era inconstitucional. Isto determinou, como era previsíbel, unha enxurrada de liberdades de graves delincuentes en moi pouco tempo, o que xerou grande alarma social.
Velaí que esta alarma social fose da exclusiva responsabilidade, en último de contas, da docilidade a respecto do Goberno Aznar das Salas do Penal da AN e do TS e do propio TC no seu conxunto, ao pular por unha retroactividade penal inconstitucional e antidemocrática que veu ratificar, unha volta máis, a parcialidade dos Altos Tribunais españois.

A liberdade de expresión é prioritaria

Antes de que cuestionemos esta enxurrada de condenas na chamada “Audiencia Nacional” por delictos de expresión relacionados co terrorismo, cómpre precisar que o caso da cidadá Casandra non se refire a un acto de terrorismo no senso xurídico, senón a un acto violento contra o Presidente dun Goberno ilegal e ilexítimo, nado da subversión armada contra a orde constitucional republicana do 1936 e subseguinte guerra. O terrorismo require no noso Dereito Penal dunha intencionalidade de atentar contra a orde constitucional lexítima. E o réxime franquista non o era. Velaí que a amnistía de 1977 impida non só o castigo, senón a propia investigación xudicial a respecto desta caste de delictos violentos anteriores ao 15 de decembro de 1976.
Mais, no terreo propio do que si son condutas que conteñen opinións a respecto de auténticos delictos de terrorismo (o que non inclúe o caso de Cassandra) cómpre aplicarmos o sentido común, que PP e PSOE perderon ao agravar a xa rigorosísima lexislación de Aznar no 2015, das resultas do pacto antiyihadista. É absurdo que no 2015 e 2016 o número de condenas sobarde en máis dun 600% ás do 2011, cando aínda actuaba a banda terrorista ETA. Máis da terceira parte dos recursos materiais deste Tribunal de excepción consúmese xa nesta caste de xuízos. Un despropósito.
Desenvolven estas actuacións os Tribunais penais máis condicionados pola maioría pro PP do Consello do Poder Xudicial: a “Audiencia Nacional” que xulga dende Madrid vulnerando o dereito de todos ao xuíz ordinario do noso ámbito territorial e o Tribunal Supremo, que resolve os recursos contra as súas sentenzas. E enxergamos moitas veces dous xeitos de medir, porque non faltan os antigos dirixentes socialistas que xustifican en público o recurso ao GAL e nada se actuou contra deles. Tampouco contra un xornalista e un toureiro que dicían querer eliminar aos adheridos de Podemos.
A convivencia democrática require que a liberdade de expresión sexa prevalente. Os fiscais e xuíces da democracia non poden perder o seu tempo perseguindo e xulgando chíos propios de mal gosto ou propios de descerebrados na twitter. Cómpre eliminar xa do Código Penal as condutas que non supoñan un convite directo, real e inmediato á comisión do delicto.

Xustiza, non vinganza

Dende o Código Penal Belloch do 1995, agravado por reformas varias do segundo mandato de Aznar, o sistema punitivo español é dos máis rigorosos e represivos da Europa toda, malia que o Estado español presente menores níveis medios de delictuosidade. Non é certa a lenda urbana que dí que os delincuentes entran por unha porta e saian por outra. O que vemos decote os xuristas é, pola contra, que as penas tenden a se cumprir íntegras (“a pulso”, na fala do cárcere) e os beneficios penitenciarios a se limitar substancialmente. Por outra banda, a aplicación de tipos penais agravados baseados moitas veces en conceptos xurídicos indeterminados (organización criminal, banda armada, medio perigoso…) determinan a imposición de penas absolutamente desproporcionadas, como as impostas hai meses aos acusados de pertencer a Resistência Galega.
A maioría absoluta do PP decidiu unilateralmente agravar de xeito substancial estas penas, deseñando entre o novo Código Penal e a Lei de seguranza cidadá un “Dereito penal da perigosidade”, que tende a considerar todo cidadán crítico e consciente coma un perigo social. As condutas relativas aos dereitos de reunión e manifestación despenalízanse para convertelas en infraccións administrativas, nas que non xogará xa a presunción de inocencia propria das infraccións penais, senón a presunción de veracidade dos atestados policiais. É dicir, os cidadáns aos que se lles impoñan as elevadas multas lexisladas terán que recorrer na vía contencioso-administrativa, pagando taxas desproporcionadas e arriscándose á condena ás custas procesuais, xa que non sempre será viábel atopar probas que destrúan a presunción do atestado policial.
Canto á reforma do Código penal, o PP introduciu unha “prisión permanente revisábel” que non é nin máis nin menos ca o cárcere perpetuo prohibido na Constitución. Poderase impor esta pena para delictos graves e só revisábel xudicialmente aos 25 e 35 anos consonte con criterios moi restritivos. Se, ao ler isto, lles veu a imaxe de Edmond Dantès no castelo de If acertaron. Pechar e guindar coa chave.
A deriva autoritaria do PP agrávase tamén pola imposición dunha maioría parlamentaria -que xa non existe socialmente- para decidirmos cuestións que só cómpre facer por consenso, como son o Dereito Penal ou a lexislación sobre as liberdades.

Estrasburgo: unha sentenza previsíbel

O Tribunal Europeo de Dereitos Humanos (TEDH) ven de resolver, de xeito inapelábel, que a chamada “doutrina Parot” é incompatíbel coa Convención Europea de Dereitos Fundamentais e, xa que logo, coa propia Constitución, pois que, dacordo co seu artigo 10.2, a normativa constitucional relativa a dereitos humanos ha ser interpretada consonte cos tratados internacionais asinados por España neste eido. Asemade, o TEDH constitúe o intérprete auténtico da lexislación de dereitos fundamentais común a todos os Estados da UE. É evidente, xa que logo, que as súas sentenzas definitivas, coma esta, vencellan totalmente aos Poderes Públicos e Tribunais españois.
Cómpre resumirmos a escea. O Código penal (CP) do 1973, vixente para delictos cometidos até fins de maio de 1996, permitía a redención de penas polo traballo, cun límite máximo de cumprimento de 30 anos (sempre que o triplo da pena máis elevada non for inferior). O CP do 1995 suprimiu de vez toda posibilidade de reducir condena a medio dos beneficios penitenciarios polo traballo.
Xa que logo, a “doutrina Parot” e a sentenza do TEDH aplícanse só a delictos xulgados ao abeiro do CP de 1973, polo que só poden cumprir un máximo de 30 anos. Os beneficios de redución das súas penas están xa recoñecidos por resolucións xudiciais ou da Administración penitenciaria irrecurríbeis. Até a sentenza do Tribunal Supremo do 2006 que resolveu a liquidación de condena do etarra Henri Parot, as reducións polo traballo descontábanse dos 30 anos de máximo cumprimento. Mais esa nova doutrina xurisprudencial determinou que a quita había que facela sobre o total da condena: é dicir, se un individuo foi condenado a 60 anos de cárcere por catro mortes penadas con cadanseus 15 anos cometidas entre 1993 e 1995, os seus 9 anos redimidos, por exemplo, non converten a súa pena efectiva en 21, senón nos 30 anos de máximo, xa que a conta teórica ficaría en 51.
Se estas regras xurisprudencias fosen incorporadas ao CP vello no seu día, o TEDH nada tería resolvido contra do Estado español. Mais do que estamos a falar é dunha xurisprudencia que, na práctica, modifica o CP e agrava as súas penas retroactivamente. Baixo a presión dunha lexítima opinión pública, pero dun xeito incompatíbel co principio de legalidade propio da liberdade e da democracia.
O grave problema é que os maxistrados do TS e do Tribunal Constitucional aplicaron esta doutrina coñecedores da alta probabilidade desta sentenza do TEDH (adoptada por 15 maxistrados a prol e só 2 en contra). Aplicárona conscientes de que podían estar a vulnerar a regra de que os delictos cometidos baixo o imperio dunha lei han ser xulgados baixo esa mesma lei e non baixo unha lei agravada posteriormente.
Claro é que poderíamos, de nós quixer, castigar os delictos dun xeito moito máis severo, sen atender aos requirimentos do principio de legalidade e do Estado de Dereito. Mais non viviríamos xa nun réxime de liberdades, porque este esixe cumprir a irretroactividade das leis penais.
Velaí, pois, a sentenza, plenamente vinculante, do Tribunal europeo, que non ten volta de folla ningunha.

Verdades a respecto das preferentes

A sensibilización social e xurídica acadada pola mobilización das Plataformas de afectados polas preferentes é, quizais, o fenómeno máis notábel deste proceso polo que condiciona as análises xurídicas e as reaccións mediáticas. Porque é moi distinto contarlle a un xuíz a historia dun engano ou erro na prestación dun consentimento na adquisición dun produto financeiro ca inserírllelo nun fenómeno social que atinxe a uns 45.000 aforradores. Polo mesmo, a innovadora e intelixente demanda de clase que presentou Carlos Varela, fiscal superior de Galicia, amosou as moi comúns eivas na prestación do consentimento na maioría dos aforradores atinxidos.
Compre recoñecer que a nova dirección de NCG Banco, precisada de restaurar unha danada reputación, posibilitou unha canle pouco custosa e moi rápida de resolución dos conflitos, como é a arbitraxe de consumo, que se resolve en Dereito dende a Administración galega de consumo. Por Castellano a arbitraxe tería comezado xa hai seis meses, cando non se intensificara aínda a fuxida de depósitos. A responsabilidade deste adiamento é cousa de Feijóo, Almunia e Rajoy-Guindos.
Estaba visto tamén que a UE non ía permitir unha solución colectiva que non pasara pola peneira da declaración de nulidade, quer xudicial, quer arbitral. A durísima normativa de troco promulgada polo Goberno Rajoy avoca ao exercicio da acción de nulidade e as Plataformas e partidos políticos ben farían en recoñecer esta realidade e axudarlle aos aforradores a defender os seus casos perante o Instituto Galego de Consumo ou os xulgados competentes.
Semella, por outra banda, que existe unha minoría de varios milleiros de casos moi dubidosos que non terán máis remedio que acudir á vía xudicial individual, por non ter canle axeitada nin na arbitraxe nin na adhesión á demanda colectiva do Fiscal. De todos os xeitos, moitos destes casos dubidosos acadarán sentenzas civís favorábeis por mor dos graves defectos no proceso de contratación por parte das antigas Caixas.

A ARRINCADEIRA: O EXTREMISMO DE GALLARDÓN
Por se o Código Penal non fose un dos máis duros de Europa, o extremista Gallardón prométenos unha fonda revisión no sentido de penalizar condutas de oposición na rúa e introducir un cárcere perpetuo inconstitucional. A comunidade xurídica habería  facer ouvir a súa voz contraria de xeito inequívoco.

Liberdade e seguranza

A convivencia en democracia é unha escolla común que case todos partillamos. Mais é posíbel que non todos saibamos algunhas resultas inevitábeis desta escolla. Como que a democracia refuga da pena de morte e do cárcere perpetuo e prefire absolvermos ao inocente antes que castigarmos ao culpábel.
Porén, vivimos tempos nos que semella termos que escoller entre liberdade e seguranza. E moitos políticos teiman en agravar o Código Penal e a súa interpretación xudicial. Velaí a proposta de Feijóo a respecto dos lumes forestais, descoñecendo a mantenta a pescuda xeral que a Fiscalia Superior de Galicia e a Garda Civil desenvolveron e da que tiraron a nidia conclusión de que a meirande parte dos lumes son intencionais, malia qu os delincuentes adoitan actuar sós e ser persoas de moi baixas intelixencia e socialización.
Tamén cómpre salientar aqueles endurecementos punitivos pensados ápenas para terroristas ou violadores que rematan por se espallar aos outros delincuentes, tencionando converter a excepción na regra xeral. Mesmo hai poucos días o Ministro do Interior propuña agravaren as penas para a violencia de rúa de baixa intensidade á fin de que os seus autores puidesen mesmo seren presos de xeito cautelar. Semella que, amáis de nos esquecer dos alicerces da democracia, estamos a esquecer da súa regra fulcral canto ao Dereito Penal: este ha ser o derradeiro recurso. Porque se castigamos con largura os delictos menos graves, os delincuentes tenderán a perpetrar os máis graves, para garantir a comisión das súas accións. Eis o risco da sobrepunición.
Alén diso, semella que os cidadáns que pretendan achegarse á rúa (á ágora) como lugar para amosar as súas percepcións e sentimentos sociais están a ser desvalorizados. Velaí o cámara detido en Vigo na pasada folga xeral ou os recorrentes incidentes urbanos das nosas cidades.
Por iso compre lembrar seguido que non é posíbel a liberdade sen seguranza nin a seguranza sen liberdade.

A ARRINCADEIRA
Sería bo que a política exterior galega estivese sempre coordenada ao 100% coa española e europea. Mais se a España esquece Portugal, Brasil ou a Lusofonía, Galicia haberá deseñar a súa presenza neses ámbitos.
España está a tratar o Brasil como se fose Guatemala, cando é máis da metade da América Latina. E os galegos estamos a sofrir as consecuencias desta cega política.

O erro Garzón

Vaia por diante o meu recoñecemento ao xuiz Garzón que legalmente inculpou ao presunto asasino e ominoso ditador, Augusto Pinochet, así como ao que enfronta arestora o axuizamento por mór da súa lexítima e progresiva interpretación de que os crimes contra a Humanidade (que foron os que se cometeron durante e despois da guerra civil) non prescreben e, xa que logo, que a Lei de Amnistía de 1977 non evita a pescuda penal a respecto destas condutas.
Mais ese recoñecemento non me permite esquecer que Garzón fixo parte dos dous graves problemas da nosa xurisdición penal: a anacrónica e inconstitucional Audiencia Nacional e a cualificación incompatíbel e simultánea dos xuices de instrución como axentes do avance na investigación e garantes dos dereitos dos investigados.
A Audiencia Nacional é a herdeira do franquista Tribunal de Orde Pública. Aos seus xuíces (entre eles Garzón) outorgáronselle medios abondo en comparanza cos restantes xuíces de instrución. Os seus titulares -non só Garzón- presentáronse moitas veces como “irreductíbeis” e “xusticieiros”, xuíces estrela que constituían os arietes do Estado fronte ao terrorismo, a corrupción e o narcotráfico. Os demais xuíces seica ficarían para causas menores.
Canto ao noso sistema de instrución penal (insólito na Europa toda), coñécense supostos casos de abuso das pregorrativas xudiciais sobre a liberdade de movementos dos imputados para perseguer o delicto. Algo semellante a “se falas xa veremos, se non falas imos mal…” .
Como é difícil repenicar e ficar na misa, Garzón rematou por gravar conversas de avogados con presos, vulnerando grave e conscientemente o dereito de defensa. Velaí o acerto na unánime ditame do Tribunal Supremo.
Hoxe foi Garzón. Mañá poderá ser calquera mentres non se vaia á raíz do problema: suprimirmos a Audiencia Nacional e outorgarlle a instrución penal ao Ministerio Fiscal, reservándolle aos xuices a decisión sobre a situación persoal dos imputados e a garantía da igualdade real entre a defensa e a acusación.

A ARRINCADEIRA
“Gesto por la Paz”, a organización mais antiga na reivindicación contra a violencia en Euskadi, celebrou a sua derradeira manifestación. Sabe que na paz non lle toca presionar nin definir as decisións políticas, como tentan outras organizacións. Decidirán os vascos.

Cárcere perpetuo

Para decatármonos do que é a prisión permanente revisábel que propón o Ministro de Xustiza, Ruiz-Gallardón, nada mellor que un (re) visionado da longametraxe “The shawshank redemption” (“Cárcere perpetuo”). Ópera prima de Frank Darabont sobre un conto de Stephen King, salientan as interpretacións de Tim Robbins e Morgan Freeman. A historia xira arredor dun fato de condenados á pena que quere introducir Gallardón. Persoas ás que se condenou e tirou a chave pondo a revisión de cadansúa condena nas mans dunha Xunta Administrativa Estatal (non dun Tribunal de Xustiza) que rexeita sistematicamente os pedimentos de condena condicional dos reos por coidar que nunca ofrecen plenas garantías de rehabilitación. E, deste xeito, o bibliotecario, preso dende a súa primeira xuventude, non acada a condicional até a súa vellez. Escuso dicirlles que non aturou a proba de vivir nun mundo extraño que xa non coñecía e deu cabo da súa vida.
O cárcere permanente revisábel é inconstitucional e se a revisión se deixa nas mans dun órgano gobernativo é, asemade, un despropósito. O sistema penal español é duro de máis, dende o Código Penal de Belloch (1995), nomeadamente en comparanza con outros Estados europeos que acadan meirandes níveis de criminalidade e onde as penas teñen un inequívoco xorne rehabilitador. Que os psicópatas e violadores adoitan ser de moi complexa rehabilitación? Impoñámoslles medidas de seguranza (ordes de afastamento, controis de presenza, restricións para determinadas actividades) mais manteñamos a limitación da duración da prisión, que é unha conquista fulcral da nosa cultura democrática, baseada no respecto aos dereitos humanos.
Determinados políticos tentan resolver os problemas da sociedade con máis castigos. Mesmo hai quen pretendería impoñelos de xeito restritivo. E semella que non nos decatamos que o trunfo destas teses é a derrota da civilización e dos valores liberais e democráticos.

A ARRINCADEIRA
O Congreso Federal do PSOE semella non ter aprendido a lección do pasado 20-N, pondo o seu futuro no corresponsábel (canda ZP) do último desastre electoral. En clave galega, semella que este trunfo vai dificultar as opcións de Caamaño, dende valores federalistas e ancorados na galeguidade. Semella que, baixo a dirección de Rubalcaba, o PSOE apoiará moitas das iniciativas recentralizadoras do PP.