A ameaza para Galicia do nacionalismo español

A crise xerada pola cuestión catalá, substancialmente agravada pola parcialidade da mensaxe de El Rei do pasado día 3, vén de amosar unha realidade que moitos negaron até de agora: a existencia dun forte e moi radicalizado nacionalismo español, malia que por sorte no noso país non sexa -polo de agora- moi significativo.
Este nacionalismo español estivo presente a xeito de absurdo patrioteirismo na crise de Cuba nos anos 1895 a 1898 e chegou definir ao propio bando de Franco (os “nacionais” ou “nacionalistas”) na guerra civil de 1936-1939 fronte á suposta “antiespañolidade” dos republicanos defensores da legalidade constitucional. Aznar definiuno na súa segunda lexislatura (2000-2004), con formas máis mornas, como “patriotismo constitucional”. Se o nacionalismo galego ou catalán (con algunhas excepcións pouco relevantes) son ideoloxías de defensa e afirmación, o nacionalismo español é abertamente ofensivo e supremacista, baseándose no “a por ellos” e no “lo toma o lo toma”. O nacionalismo español nega a existencia doutras realidades nacionais ou culturas distintas á castelá–española no contexto do Estado español e dificilmente admite que galego, catalán ou euskera sexan cooficiais en plena equiparación de dereitos co castelán.
O nacionalismo español é unha grave ameaza para Galicia. Porque tenta agachar a realidade dun país de noso, cunha estrutura económica ben diferente á española e, xa que logo, con intereses económicos ben distintos. Porque subordina a nosa lingua e cultura a unha suposta definición única e non plural do español e mesmo dos “bos españois”, a diferenza doutros Estados democráticos onde conviven harmonicamente diversas linguas, culturas e nacións, como Suíza, Canadá ou o Reino Unido. Porque non recoñece o noso dereito preconstitucional ao autogoberno e, xa que logo, o noso dereito ao benestar.
O relato do nacionalismo español é un relato de incomprensión a respecto da diferenza e, xa que logo, de negación doutras realidades. É un relato absolutamente desvencellado da evolución do mundo, onde a globalización coexiste cunhas pequenas identidades cada vez máis importantes. É un relato que atenta contra os nosos dereitos, contra a nosa prosperidade e contra os nosos intereses.

A igualdade xurídica do galego

O Tribunal Superior de Xustiza valenciano vén de anular parcialmente unha normativa regulamentaria da Generalitat que privilexiaba o ensino en catalán (alí chamado oficialmente valenciano) por mor da súa grave minorización fronte ao castelán.
O Alto Tribunal aplicou unha consolidada xurisprudencia dos Tribunais Constitucional (TC) e Supremo (TS) que xorde daquela sentenza do TC de 1986 que anulou o deber de coñecer o galego, presente de primeiras na nosa Lei de Normalización Lingüística, aprobada pola unanimidade do noso Parlamento. Segundo esta xurisprudencia só existe o deber de coñecer o castelán e as demais linguas fican secundarizadas nun rango de mera cooficialidade, sen que sexa legal esixir o seu coñecemento con carácter xeral a xuíces e demais funcionarios e o seu uso obrigatorio nin sequera ás empresas concesionarias ou contratistas públicas. Velaí que o galego, o catalán e o vasco non gocen de igualdade xurídica a respecto do castelán. Esta desigualdade atenta contra a Carta Europea de Linguas Minoritarias (o galego non é polo de agora minoritario, malia estar fortemente minorizado), é dicir, contra a normativa constitucional de protección dos nosos dereitos lingüísticos. Velaí a necesidade de resolver de vez esta desigualdade, levando á Constitución ou ao Estatuto o pleno recoñecemento da igualdade de ambas as linguas oficiais, a propia e a de comunicación común co resto do Estado.
Deste xeito, o deber de coñecer o galego evitará situacións tan ilóxicas (cando non ferintes) como médicos do S­ergas que manifestan diante de doentes descoñecer o galego, freakies que piden tradución oficial de pequenos textos intelixíbeis a calquera europeo que lea, mandos da Garda Civíl que denuncian concellos por sinais de tránsito en galego ou a continua provisión de prazas de xuíces, fiscais e funcionarios sen acreditar o coñecemento abondo da lingua que nos permita aos galegofalantes gozar da plenitude dos nosos dereitos lingüísticos.
De certo que o problema do galego non se resolve só con medidas xurídicas. Mais sen acadarmos esta igualdade (negada constitucionalmente dende 1978) non serán posíbeis cousas tan sinxelas e normais como vivirmos plenamente en galego ou non nos sentir alleos no noso propio país.