A reacción do nacionalismo español

Non vou ser quen negue que a vía unilateral do soberanismo catalán, encetada despois de sete anos de inmobilismo dende Madrid, non fose arriscada. Nin que sería conveniente unha maioría cidadá máis ampla ca un 48,7% de votos antes de adoptar certa caste de decisións.
Mais non se pode ser equidistante. O Govern e os partidos e organizacións cívicas soberanistas limitáronse declarar o 27-O a independencia de xeito simbólico, renunciando á desobediencia pacífica fronte ao golpe inconstitucional do 155. Nin houbo violencias nin rebelións nin sedicións. As sucesivas demostracións cidadás foron sempre pacíficas.
Máis do 70% da cidadanía catalá quería votar para decidir o seu futuro, mais o Goberno do Estado pechou, canda C’s e PSOE, todas as vías de diálogo. Certo que non se daban as condicións para un referéndum decisorio, mais o mundo soberanista tentou ese pacto até o mesmo 1-O. Ese día o Ministerio do Interior reprimiu violentamente a milleiros de pacíficos cidadáns, que querían votar, diante do mundo todo.
No 3-O o Xefe do Estado marcou o sinal do rearme españolista: nin desculpas, nin diálogo nin negociación. Dende esa data o rearme e agresividade do nacionalismo español é evidente. Vivimos tempos de “a por ellos” e non só na Catalunya ou Madrid, malia que no noso País o percebamos, por sorte, moito menos.
Dous terzos do Govern foron apreixados, canda os Jordis e o resto tivo que se exiliar. Faláronos, claro, da independencia dos Tribunais, mais a propia vicepresidenta Sainz de Santamaría, amais de defender a liquidación do soberanismo, vén de recoñecer esta falla de independencia no Supremo e na AN: cómpre agradecerlle a Rajoy o 155, porque así se conseguiu descabezar os soberanistas. Verdadeiramente ten razón, os principais candidatos de Junts per Catalunya e de ERC remanecen no cárcere ou no exilio e non poden partillar debates, encontros nin entrevistas face to face. A desigualdade de oportunidades é evidente, mentres Pep Borrell (PSC) corrixe Miquel Iceta e di que cómpre desinfectar Catalunya.
Dende o discurso de El-Rei o nacionalismo español rearmouse sen complexos, escollendo un camiño de represión e agresividade propio dos valores da extrema dereita. Mais estas exhibicións fachendosas poderían ser sinal de febleza antes ca de forza.

O tripartito dinástico

O Xefe do Estado reivindicou a vía da represión e pechou a vía da negociación no seu discurso do 3-O, e PP, PSOE e C´s asumiron a solución extrema -e inconstitucional- de cesar o Govern e disolver o Parlament. Ao tempo, a apelación ao castigo penal e a priorización das solucións represivas xeraba en todo o Estado unha onda de nacionalismo español que mesmo reivindica ideas e xeitos de expresión até de agora patrimonio exclusivo da extrema dereita. Rexorde a España do “a por ellos”, que algúns acreditaban superada.
PP e C´s gañan xogando esta vía. Os laranxas albiscan a posibilidade de constituír o eixo dunha maioría unionista no Parlament e o PP gosta xogar en campos enlamados, na lóxica amigo-inimigo e na división social, ademais de agachar a presenza abafante da corrupción (velaí o inspector-xefe da UDEF recoñecendo a percepción por parte de Rajoy de sobresoldos en “B”) e unha desigualdade social que xa é a segunda máis importante da Europa.
Mais non se entende o papelón que está a xogar o PSOE. A afiliación elixiu Pedro Sánchez co obxectivo de construír unha nova maioría parlamentaria que desaloxase o PP. En troques, a nova dirección socialista asumiu acriticamente unha política que nin é a súa nin é a que lle piden as súas bases electorais (un 54% dos cidadáns fóra de Catalunya amósanse partidarios dunha solución negociada). Deste xeito, o PSOE mércalle o discurso territorial ao PP sen ningunha caste de contrapartida. De feito, voceiros autorizados do PP xa manifestaron que na comisión parlamentaria para a reforma constitucional, creada pola iniciativa socialista, estudaranse non só fórmulas para afondar na descentralización, senón a posibilidade de recentralizar, recuperando competencias como a educación. Velaí que sexa o PSOE o que xoga no campo do PP.
Malo que o PSOE non sexa quen de artellar unha maioría parlamentaria que desaloxe un PP enchoupado na corrupción. Mais tamén que non sexa quen de artellar maiorías lexislativas para derrogar a “lei mordaza” ou reformar fondamente as contrarreformas do PP no sistema educativo e no réxime local. Con só 137 deputados o PP goberna como se tivese maioría absoluta.
O tripartito dinástico amosa ideas e procedementos antigos, propios dunha democracia de baixa calidade e dunha sociedade cada vez menos inclusiva. Os problemas non se solucionarán. Perderemos prosperidade e liberdades.

O novo Decreto de Nova Planta

Despois de conquistar a ferro e lume a cidade de Barcelona o 11 de setembro de 1714, o rei Felipe (V) de Borbón promulgou en xaneiro de 1716, baseado no seu dereito de conquista, o Decreto de Nova Planta, que suprimía as institucións catalás de autogoberno.
Neste outubro de 2017, o goberno de Felipe (VI) de Borbón aprobou unhas rigorosísimas medidas de suspensión da autonomía catalá. Unhas medidas que vulneran o propio artigo 155 da Constitución na que se basean (que permite medidas de intervención autonómica, nunca de suspensión ou anulación autonómica) e, xa que logo, alicérzanse moito máis naquel dereito de conquista gañado polo Borbón de 1714 ca no pactado constitucionalmente no 1978.
Todo o Goberno catalán será cesado. O Goberno do Estado mandará directamente en Catalunya e dirixirá a Administración autonómica, quer dende Madrid, quer nomeando comisarios ou órganos “ad hoc”. O Presidente do Goberno do Estado asume a capacidade de disolver o Parlament. O control parlamentario da Generalitat trasládase ao Senado e a iniciativa lexislativa condiciónase ao veto do Goberno do Estado.
Suprímese, xa que logo, o autogoberno catalán. Para máis, non existe un tempo limitado para esta suspensión nin se fixou data electoral para xaneiro, como querían os socialistas. Hai quen agoira varios meses de delongada intervención para españolizar Catalunya.
Enric Juliana definiuno moi a xeito: preténdese castigar Catalunya e envíase unha mensaxe moi nidia a respecto de quen manda de verdade non só ao pobo catalán, senón ao conxunto da cidadanía do Estado. Como din os socialdemócratas eslovenos: “o sábado morreu a Europa xusta e libre”.

A arrincadeira. Nin houbo sedición nin é competente a Audiencia Nacional
Non existiu sedición na conduta dos presidentes de Òmnium Cultural e da ANC o 20 de setembro, por non existir violencia ningunha no seu comportamento. Canto máis poderían existir leves indicios de desordes públicas, delicto que non admite a prisión preventiva. Por outra banda, a Audiencia Nacional non é competente para axuizar a sedición, segundo o artigo 65.1 da Lei Orgánica do Poder Xudicial, xa que a sedición non é un delicto cohtra a forma de Goberno, porque estes delictos desapareceron no Código Penal de 1995. As vulneracións da legalidade por parte dos Poderes do Estado están a ser continuas.

A ameaza para Galicia do nacionalismo español

A crise xerada pola cuestión catalá, substancialmente agravada pola parcialidade da mensaxe de El Rei do pasado día 3, vén de amosar unha realidade que moitos negaron até de agora: a existencia dun forte e moi radicalizado nacionalismo español, malia que por sorte no noso país non sexa -polo de agora- moi significativo.
Este nacionalismo español estivo presente a xeito de absurdo patrioteirismo na crise de Cuba nos anos 1895 a 1898 e chegou definir ao propio bando de Franco (os “nacionais” ou “nacionalistas”) na guerra civil de 1936-1939 fronte á suposta “antiespañolidade” dos republicanos defensores da legalidade constitucional. Aznar definiuno na súa segunda lexislatura (2000-2004), con formas máis mornas, como “patriotismo constitucional”. Se o nacionalismo galego ou catalán (con algunhas excepcións pouco relevantes) son ideoloxías de defensa e afirmación, o nacionalismo español é abertamente ofensivo e supremacista, baseándose no “a por ellos” e no “lo toma o lo toma”. O nacionalismo español nega a existencia doutras realidades nacionais ou culturas distintas á castelá–española no contexto do Estado español e dificilmente admite que galego, catalán ou euskera sexan cooficiais en plena equiparación de dereitos co castelán.
O nacionalismo español é unha grave ameaza para Galicia. Porque tenta agachar a realidade dun país de noso, cunha estrutura económica ben diferente á española e, xa que logo, con intereses económicos ben distintos. Porque subordina a nosa lingua e cultura a unha suposta definición única e non plural do español e mesmo dos “bos españois”, a diferenza doutros Estados democráticos onde conviven harmonicamente diversas linguas, culturas e nacións, como Suíza, Canadá ou o Reino Unido. Porque non recoñece o noso dereito preconstitucional ao autogoberno e, xa que logo, o noso dereito ao benestar.
O relato do nacionalismo español é un relato de incomprensión a respecto da diferenza e, xa que logo, de negación doutras realidades. É un relato absolutamente desvencellado da evolución do mundo, onde a globalización coexiste cunhas pequenas identidades cada vez máis importantes. É un relato que atenta contra os nosos dereitos, contra a nosa prosperidade e contra os nosos intereses.

A Coroa non é neutral

Os derradeiros anos do mandato do rei Juan Carlos afondaron na idea de que a Coroa era a Institución que pechaba e lle daba sentido ao sistema da transición, baseado no bipartidismo dinástico PP-PSOE e no capitalismo do BOE ou de amiguetes, manifestado nas grandes empresas concesionais, construtoras, de distribución eléctrica ou bancarias presentes maioritariamente no IBEX 35. Foi Juan Carlos, asemade, un Rei cun concepto fondamente unitarizante, que chegou defender en San Millán de la Cogolla (2001) que “a nadie se le obligó nunca a hablar en español…”, afirmación que descualifica a Casa Real canto á súa sensibilidade a respecto da pluralidade lingüística e cultural española.
A proclamación do seu fillo Felipe de Borbón fixo agardar de moitas persoas que o novo Rei, como home da nosa xeración e persoa con boa preparación intelectual, ía conectar mellor coa plurinacionalidade do Estado e ía abrir novas vías canto á sensibilidade a respecto dos terríbeis efectos na nosa sociedade do desemprego (e, xa, subemprego) e as grandes inxustizas sociais. Mais iso non foi así. E teño para mín que Felipe de Borbón ten ideas propias a respecto do seu rol institucional e este pasa por un aberto intervencionismo, nunha tradición borbónica que afunde as súas raíces en antepasados do Rei actual, como Alfonso XIII, que chegou aceptar o golpe militar de Primo de Rivera e posibilitar a súa ditadura.
Canto á sensibilidade plurinacional, semella que El Rei sintoniza coas ideas de Albert Rivera cando di que “o Xefe do Estado non pode ser neutral cos independentistas”. Nin sequera cos que acreditan na plurinacionalidade do Estado. Velaí ese concepto historicista e esencialista de nacionalismo español que destilou a mensaxe real do pasado Nadal e a frialdade, cando non hostilidade, publicamente amosadas a respecto do President Mas e, máis recentemente, da presidenta do Parlament catalán.
Mais tampouco semella que os valores da xustiza social e da substitución das políticas de austeridade sexan prioritarias. Pola contra, e ás resultas do que nos revele o vindeiro futuro, semella que a aposta do Xefe do Estado sería un goberno apoiado no bipartidismo dinástico e en C’s, o seu comodín. Un goberno que atopa o rexeitamento da maioría das bases electorais do PSOE e de non poucos dos seus cadros, nomeadamente os do norte do Estado.

¿Profesa Felipe de Borbón la neutralidad que exige la Constitución española?

A pesar de que muchos consideraron que Felipe de Borbón era el Jefe del Estado adecuado a los nuevos tiempos, a la vista de su relativa juventud y de su indudable preparación intelectual, sus opiniones e intervenciones evidencian parcialidad en cuanto a su concepto esencialista de la supuesta nación española y de su inclinación a la gran coalición participada por el bipartidismo dinástico PP-PSOE con el apoyo de C´s. Ello le puede pasar factura en el futuro.
Los últimos años del mandato del rey Juan Carlos hicieron visible una Corona como Institución que cerraba y daba sentido al sistema de la transición, basado en el bipartidismo dinástico PP-PSOE y en el capitalismo del BOE o de amiguetes, manifestado en las grandes empresas concesionales, constructoras, de distribución eléctrica o bancarias, presentes mayoritariamente en el IBEX 35. Fue Juan Carlos un Rey con un concepto de España muy unitarizante, que llegó a defender en San Millán de la Cogolla (2001) que “a nadie se le obligó nunca a hablar en español“, afirmaciòn que descalifica totalmente a la Casa Real en cuanto a su sensibilidad respecto de la pluralidad lingüística y cultural española.
La proclamación de su hijo Felipe de Borbón hizo esperar de muchas personas que el nuevo Rey, como hombre de nuestra generación y persona con buena preparación intelectual, iba a conectar mejor con la plurinacionalidad del Estado y a abrir nuevas vías en lo referente a la sensibilidad respecto de los terribles efectos en nuestra sociedad del desempleo (y, ya hoy en día, del subempleo) y de las grandes injusticias sociales. Pero no fue así. Felipe de Borbón tiene ideas propias sobre su papel institucional y éste pasa por un abierto intervencionismo, en una tradición borbónica que hunde sus raíces en antepasados del Rey actual, como Alfonso XIII, que llegó a aceptar el golpe militar de Primo de Rivera y posibilitar el reconocimiento legal de su dictadura.
En cuanto a la sensibilidad plurinacional, parece que el Rey Felipe sintoniza con las ideas de Albert Rivera cuando díjo que “el Jefe del Estado no puede ser neutral con los independentistas”. Ni siquiera con los que acreditan en la plurinacionalidad del Estado. Lo vimos al escuchar sus tesis nacionalistas españolas, en su versión más historicista y esencialista,en su mensaje real de la pasada navidad y al comprobar su frialdad, cuando no abierta hostilidad, públicamente mostradas al President Mas y, más recientemente, a la presidenta del Parlament catalán, Carme Forcadell.
Pero tampoco parece que los valores de la justicia social y del relevo de las políticas de austeridade sean prioritarios para el Jefe del Estado. Por el contrario y, salvo lo que nos revele el próximo futuro, se diría que la apuesta del Jefe del Estado es un gobierno apoyado en el bipartidismo dinástico y en Ciudadanos, su comodín. Un gobierno que cuenta con el rechazo de la mayoría de las bases electorales del PSOE y de no pocos de sus cuadros, principalmente los del norte del Estado.
Y es que de la actitud del Jefe del Estado en las próximas semanas dependerá también la futura adhesión del PSOE al sistema monárquico de la transición. En este sentido un gobierno no imposible, como el que podría formar Pedro Sánchez con la aquiescencia de Podemos, IU, PNV o En Marea (con la impagable abstención de ERC y Democràcia i Llibertat) puede ir despegando sectores cada vez más importantes del socialismo español de la adhesión monárquica. Y el actual Jefe del Estado, por su falta de neutralidad puede ser responsable de ello.

A parcialidade da mensaxe real

O Xefe do Estado escolleu este Nadal o Salón do Trono do Pazo Real de Madrid para lle transmitir á cidadanía española unha mensaxe na que tomou partido a prol dunha idea de España uninacional e esencialista, vencellada a unha suposta historia común de grandes éxitos. E vencellou a Monarquía, a Coroa, a esta idea esencialista, máis ancorada no pasado que proxectada no futuro.
A propia escolla do lugar afastou a El-Rei de transmitir proximidade e complicidade, para salientar a solemnidade e a vinculación da dinastía Borbón con ese pasado de supostas glorias comúns, no canto de conectala coa elección cidadá e co pacto social. Mágoa que Felipe de Borbón non lembrase que os seus devanceiros protagonizaron episodios tan pouco edificantes como a represión en Catalunya, Illes Balears ou País Valenciano (Felipe V, 1707-1715), a represión aos liberais e demócratas de Fernando VII ( 1814-20 e 1823-33) ou o apoio do seu bisavó Alfonso XIII á ditadura de Primo de Rivera (1923) e ao golpe do xeneral Franco (1936).
Porque, alén dos parabéns de Nadal en galego, catalán e euskera, El Rei non fixo aceno ningún a prol da España plurinacional e amosou ben ás claras as súas prioridades. O problema principal sería a unidade do Estado, non os déficits de xustiza social, equidade e falla de cohesión xeradas pola Gran Depresión. Velaí que todas as forzas políticas alleas ao trivote PP-PSOE-C´s sinalasen as súas graves diferenzas co eixo do relato de El-Rei.
Semella, pois, que a Coroa tende a se identificar cos valores do nacionalismo español e renuncia ao exercicio da súa función moderadora. Afastándose non só das periferias, senón dos sectores cívicos máis partidarios do cambio. Asumindo o relato da dereita española, reconciliándose cos sectores sociais máis específicamente monárquicos e renunciando á sedución dos sectores máis progresistas.
Felipe de Borbón manifestou un concepto de “Constitución” esencialista e pouco aberto a remudas ou reformas. Un concepto estático de legalidade constitucional que fai prognosticar unha actitude continuadamente refractaria da Coroa fronte ao encaixe plurinacional do Estado. Polas razóns que sexan, o Xefe do Estado semella que xa non acredita naquel lugar común da “Monarquía para todos”.

Felipe de Borbón mantiene una celebración muy confesional, militar y unitarizante

La llamada “Fiesta Nacional” (denominación que indica de suyo la negación rotunda de la plurinacionalidad del Estado) consiste esencialmente en un desfile militar presidido por el Jefe del Estado, que comienza con un bomenaje a los “caídos por España” en el que se canta “La muerte no es el final” y se rezan oraciones católicas. Como elementos centrales una bandera inmensa, el himno estatal en su versión “extended”, un desarrollo incompatible con la aconfesionalidad del Estado y un gasto improductivo superior a 800.000 euros. Y nada más, salvo una recepción real no pública a 1.500 personas.
La fiesta no refleja la pluralidad cultural y lingüística del Estado, ni siquiera se procura territorializar la conmemoración, que siempre se desarrolla en Madrid. Al contrario que en otras conmemoraciones “nacionales” (el 14 de julio francés, la Diada o el Día de Galicia), el mundo de la cultura, de la economía, del deporte, la sociedad civil… están ausentes, como tampoco tienen el menor protagonismo las propias Cámaras legislativas, los Gobiernos autonómicos, el Poder Judicial o el propio Gobierno del Estado.
La conmemoración estatal descansa esencialmente en los Ejércitos, la bandera y el himno estatales y el Jefe del Estado. En este sentido, en poco se diferencia exteriormente de las celebraciones propias de los sistemas autoritarios y personalistas. Su tono general no es el de una fiesta cívica europea y democrática. Por ello, se entiende perfectamente que l@s President@s catalán, vasco y navarra no hayan comparecido, como tampoco lo ha hecho el secretario general de Podemos. Y si han asistido los restantes Presidentes autonómicos ha sido por la llamada a rebato de la Casa Real, el PP y el PSOE: se trataba de dar un mensaje de supuesta unidad al exterior, motivado por la situación creada por el triunfo independentista en las pasadas elecciones catalanas.
Felipe de Borbón ocupa la Jefatura del Estado desde hace casi año y medio. Y, si bien ha mejorado las formas de la Institución, lo cierto es que no ha apostado por una profunda reestructuración de sus elementos simbólicos y del contenido de sus mensajes. Incluso se diría que ha apostado por la continuidad, al menos relativa, del bipartidismo dinástico (PP-PSOE). No hay gestos de respeto o integración de la plurinacionalidad y concesiones sólo folklóricas al plurilingüismo.
¿Podemos esperar de la Jefatura del Estado un cambio sustancial en su concepción unitarizante del Estado en la legislatura próxima? Nada contribuye a pronosticarlo. Felipe de Borbón pudo haber usado de su “auctoritas” moderadora y mediadora con posterioridad a las elecciones catalanas, para proponer cauces de diálogo efectivo. Pero no lo ha hecho, sino que ha optado por mandar un mensaje desde el polo inequívocamente unionista. Un mensaje que dice que se encuentra cómodo en la concepción unitaria del Estado que profesan su padre y las élites dirigentes del PP y del PSOE. Es decir, el relato de lo que se ha dado en llamar el Madrid político y el Madrid mediático.
Al fin y al cabo, la decisión popular sobre la Corona se adoptó hace casi 40 años, sin que la ciudadanía pudiera elegir específicamente entre Monarquía y República. Felipe de Borbón se sabe blindado en su función, ya que la reforma posible para suprimir la Monarquía precisaría de mayoría de dos tercios de cada Cámara, disolución parlamentaria y referéndum. De ahí que la Corona se apoye en el bipartidismo dinástico, que es quien ha llamado a Madrid a sus Presidentes autonómicos. Y quien insiste en defender una Institución costosa y anacrónica. Y respecto de la que muchos dudan ya de su utilidad.

Máis do mesmo

A proclamación de Felipe de Borbón como novo Xefe de Estado non foi quen de transmitir ningunha caste de pulo renovador ou transformador, senón pura continuidade, cando non continuismo.
O proceso da abdicación, activado pola decisión súpeta do seu pai, o rei dimisionario, non deu enchido de monárquicos nin as rúas do traxecto real nin a propria Praza de Oriente, malia o carácter feirado do día na capital do Estado. O comezo do reinado de Felipe VI, por outra banda, veu sinalado por decisións de excepcionalidade (prohibición de concentracións, prohibición do uso da bandeira republicana) abertamente inconstitucionais.
Poucas veces coma nesta fomos quen de albiscar o poder real de determinadas elites, hoxe vencelladas ás empresas do IBEX 35 e, por vez primeira, á propiedade dos principais grupos mediáticos madrileños e das principais TV privadas estatais. Porque é evidente que foi Rajoy e non Felipe VI quen marcou os contidos da mensaxe real e os tempos dos actos de proclamación. Mais Rajoy, canda Rubalcaba, actuou como intérprete do Sanedrín que axiña enfriou a pulsión de cambio que latexaba e mesmo latexa en sectores importantes da base social do PP e do PSOE. As elites financeiras e mediáticas madrileñas queren, como moito, moi pequenos retoques. Mesmo até semellan refugar de reformas lampedusianas. Por eles non haberá nin reformas institucionais cosméticas.
Deste xeito, o Xefe do Estado introduciu tres agradecementos en galego, catalán e euskera, cousa que nunca foi quen de facer o seu pai. Mais introduciunos ao fío das ideas de “unidade e non uniformidade” e “linguas rexionais que son unha riqueza para todos”. Ideas que pertencen á realidade da España preconstitucional e que son impropias para definir a percepción dun Xefe de Estado da nosa xeración a respecto das nacionalidades.
Como tamén foi impropia a apelación á súa xeración -que tamén é a miña- para reactivar un suposto rexeneracionismo que non se albiscou noutras partes da mensaxe real, fóra de xenéricas apelacións á honestidade.
Máis do mesmo. Iso si, contado dende a máis absoluta unanimidade dos grandes “media” madrileños. Dende hai algúns meses, noutros casos xa anos, directamente controlados polas elites financeiras da España cañí.

Galicia e a reforma constitucional

Poucos dubidan xa, arestora, que o comezo do mandato do novo Xefe de Estado vai traer, máis cedo ca tarde, a reforma constitucional. Probabelmente máis unha fonda reforma ca unha total mutación, pero de certo tamén máis ca unha cosmética remuda.
Penso que non teño que explicar moito a corrente maioritaria ou, polo menos, presente nas sociedades vasca e catalá. Están xa, ambas as dúas, noutra dimensión. Que non exclúe de certo, en todos os escenarios, algún xeito futuro de vencello político co estado español. Mais vascos e cataláns mentalmente están xa noutras coordenadas. Mesmo os chamados unionistas.
Naturalmente isto non deixa de ser un problema deles. Mais tamén noso. Somos o 5 por cento do PIB e o 6 por cento da poboación do Estado. Quere dicir que achegamos ben pouco, en termos cuantitativos. A nosa especificidade nacional apenas reside aínda nunha Disposición Transitoria Segunda da Constitución que, canda o noso Estatuto, recoñece o noso carácter propio e nacional. Queremos seguir a mantelo? Que pensa a nosa sociedade? U-lo noso Goberno? U-las nosas forzas políticas, sociais e empresariais?
É certo que os problemas sociais e persoais son, arestora, moito máis punxentes ca os estritamente nacionais. Mais tamén é verdade que esa diferenza, ese dereito recoñecido a sermos distintos tradúcese, de xeito actual, en moito máis potencial, en actividade económica, en PIB, en riqueza. E, dende o parámetro do galeguismo, en cohesión social.
Vaise abrir, si ou si, un proceso de remuda xurídico-política, de reforma constitucional. Onde estamos ou queremos estar os galegos nese proceso? Que queremos ser de maiores, cando o século XXI siga a avanzar nas nosas vidas? Somos conscientes que sermos como Murcia ou a Rioxa nos vai converter nun ente con só un 5% de influencia dun Estado español que asumirá unha función de terceira orde no contexto europeo?
Velaí que a sociedade galega, como fixo para defender a galeguidade de NCG, terá que se definir perante este repto. O que apela, de primeiras, ao galeguismo, mais tamén ao Goberno deste País, ás súas elites e aos partidos estatais.