Angrois: haberá investigación independente

Catro anos da catástrofe de Angrois, semella que teremos unha investigación independente, no canto da parcial investigación da Comisión de Investigación de Accidentes Ferroviarios (CIAF) do Ministerio de Fomento, sometido ao control político da ex ministra Ana Pastor. A nova dirección do PSOE vén de pedir no Congreso unha comisión independente para a pescuda do sinistro, rachando deste xeito o pacto de ferro que até de agora mantiña co PP para pechar en falso o caso Alvia, nunha clara defensa da xestión do antigo ministro José Blanco. Un ministro que inaugurou a liña Ourense-Santiago de Compostela en decembro do 2011, sen unha avaliación integral da mesma, das modificacións do proxecto e, nomeadamente, da condicións de seguranza da bifurcación d’A Grandeira, en clara vulneración da Directiva Marco de Seguranza Ferroviaria do 2004, como acreditou hai un ano xusto a Axencia Ferroviaria Europea (ERA).
Este pacto de ferro impediu até de agora unha investigación parlamentaria e administrativa independente e puxo moitas chatas nas pescudas xudiciais. Velaí os atrancos da Vicepresidencia á continuidade dos peritos, nomeados polo xuíz Aláez, Hugo Ramos e Alfredo Matesanz, substituídos por dous funcionarios da Xunta sen experiencia ferroviaria. En outubro do 2015 o xuíz Lago Louro, novo titular da investigación xudicial, rexeitaba novas dilixencias de proba e máis a imputación doutros terceiros alleos ao maquinista. Semellaba, pois, pechada a vía ao coñecemento da verdade.
Mais a representante do BNG no Parlamento Europeo, Ana Miranda, conseguiu que a Comisión Europea e a ERA escoitasen aos representantes das vítimas, mentres os avogados destas recorrían a decisión xudicial acadando da Audiencia compostelá a reapertura da investigación xudicial en maio de 2016. Dous meses despois a ERA, a instancias de Ana Miranda, descualificaba a investigación da española CIAF por parcial e incompleta e ratificaba a gravísima infracción cometida por España. Mais o pacto de ferro PP-PSOE impedían as investigacións parlamentarias en Compostela e Madrid.
Agora ergueuse o pano no Congreso. Teremos, pois, unha investigación independente. O PP fica só na defensa da escuridade.

O PP, contra dos intereses galegos

Tempos houbo nos que determinados sectores do PPdeG adoptaron un discurso autonomista e até certa praxe de defensa dalgúns intereses do País. Tempos nos que Xosé Cuíña exercía a secretaría xeral do PPdeG “na fronteira da autodeterminación”. Este PP comezou a recuar despois da derrota deste sector na crise do Prestige para seguir coa derrota de Barreiro fronte a Feijóo no Congreso do 2006, o rexeitamento deste á aprobación dun novo Estatuto no 2007 ou a guerra lingüística da campaña do 2009.
Hoxe o PPdeG é unha sucursal do PP español (probabelmente coa excepción do PP ourensán), comezando polo seu indiscutíbel líder, moito máis próximo a facer política unionista por Madrid ou Catalunya ca a defender os intereses galegos. Velaquí algúns exemplos. A AP-9, que é o noso principal eixo de comunicación viaria, continúa sen ser transferido e aturamos as máis altas peaxes do Estado, mentres as cidades castelás e andaluzas conectan entre si por autovía gratuíta. O orzamento de investimentos estatais diminuíu do 2016 ao 2017 un 32% (de 1350 M€ a pouco máis de 900 M€). Os nosos concellos perden case 500M€ ao ano por recibir só o 3% dos fondos. Pagamos a enerxía eléctrica máis cara malia ser un país produtor que sofre o custo ambiental desta produción. Os nosos portos e aeroportos, clave do noso progreso económico, seguen a ser xestionados dende a máis centralista ineficiencia.
Ou sexa, que Galicia fixo moi mal negocio dándolle a Feijóo unha maioría absoluta impensábel arestora en todo o Estado. E que este voto serviu para afortalar os intereses doutros territorios. Como facemos moi mal negocio sempre que pomos os nosos intereses por baixo duns intereses xerais do Estado que nunca poden coincidir cos nosos, porque só atinximos o 5% do PIB e o 5,5% da poboación estatais e os sectores economicamente estratéxicos para nós son secundarios para España.

A arrincadeira: Erdogan oprime os curdos
Ana Miranda, representante do BNG no Parlamento Europeo, contounos en tempo real como Erdogan amañaba un referéndum constitucional sen garantías, impedíndolle á poboación curda o exercicio dos seus dereitos. A Unión Europea habería rachar a entente con Turquía para o acollemento de refuxiados, ao amosar nidiamente que non é, de xeito ningún, un espazo seguro para eles.

Europa como garantía do consumidor

A evolución da construción da Unión Europea nos últimos vinte anos foi substancialmente negativa. A primacía reitora dos Consellos Europeo e de Ministros (que representan aos Estados) fronte ao Parlamento Europeo ou á Comisión, que representan o interese común europeo determinou as políticas de austericidio no canto de enfrontar as políticas de crecemento que requiría a Depresión. Velaí o bloqueo do Plan Juncker, que planeou unha enxurrada de investimentos para dinamizar a economía europea e o emprego.
Mais o que tampouco pode negar ninguén é que o Tribunal de Xustiza da Unión Europea (TXUE) ten desenvolvido unha xurisprudencia que garantiu que Europa sexa unha comunidade de Dereito. Fronte ás sentenzas políticas ás que nos teñen afeitos os Tribunais Supremo e Constitucional españois o Tribunal europeo fía fino con sentenzas xurídicas que lle dan abeiro ao consumidor. Foi o Tribunal europeo o que lle deu unha reviravolta ao procedemento de execución hipotecaria español, permitindo oposicións por argumentos de fondo tradicionalmente vetadas no Dereito procesual español e impoñendo a todos os xuíces estatais o estudo de oficio de calquera cláusula abusiva nas execucións xudiciais. Foi tamén o Tribunal europeo o que declarou abusivos os avais solidarios prestados por persoas físicas que non fosen socios ou administradores das entidades avaladas (mais si, seguramente, os cónxuxes ou ascendentes daqueles).
Os efectos da sentenza do TXUE do 21 de nadal sobardan con moito a anulación da doutrina de patacón do Tribunal Supremo español que limitaba os efectos da nulidade das cláusulas de chan ao 9 de maio de 2013. O que agora dí o Alto Tribunal da UE é que calquera cláusula contractual abusiva ou calquera actuación administrativa ou empresarial que vulnere os dereitos do consumidor han ser eliminadas do mundo xurídico dende o minuto cero, de xeito que ao consumidor se lle restableza na situación da que gozaría se esas cláusulas ou actuacións non tivesen existido.
A aplicación do Dereito nos Altos Tribunais españois está inzada de parcialidades e partidismos. No TXUE rexen os criterios xurídicos e a protección dos dereitos dos consumidores. Europa, desta volta, é unha garantía.

Camilo Nogueira

Na recente homenaxe nacional a Camilo Nogueira concorreron todas as forzas políticas e sindicais e unha representación moi plural da sociedade galega. Recoñecéuselle así o seu intensivo traballo, a súa honradez, o seu carácter dialogante e máis a súa teimosía nunha idea cívica, leiga e europea do galeguismo, do patriotismo.
O primeiro acerto de Camilo foi o de albiscar que a autonomía era irreversíbel. Que o Parlamento non era de papel, senón unha realidade que ía influír moito na vida da xente e un ponto de partida cara un auténtico autogoberno. E que cumpría dotar á autonomía dun capital simbólico e normativo que permitise o recoñecemento das Institucións galegas como Poderes lexislativo e executivo dun País e non como unha Mancomunidade de Deputacións. Camilo foi aquí fulcral.
O segundo acerto foi o de reivindicar a europeidade de Galicia e a unidade europea como alicerce do galeguismo. O europeísmo estivera sempre no ADN do galeguismo, até a fundación e primeira evolución da UPG, que procurou os referentes nas loitas anticolonización do Terceiro Mundo. Camilo racha con esta importante tendencia do galeguismo da transición e reivindica o europeísmo de Castelao, Plácido Castro ou Lois Tobío. Para alén disto, demostra que a Citroën non é a multinacional inimiga, senón a principal industria deste País e un dos elementos vertebradores da nosa primeira área urbana. Como tamén reivindica Inditex como fenómeno empresarial nomeadamente positivo, sen o que non se entende a actualidade da nosa segunda área urbana. A foto de Camilo Nogueira, Xosé Manuel Beiras, Amancio Ortega e José María Castellano na sede central de Inditex (abril 2001) constitúe un referente da normalización do galeguismo que arestora semella non ser do gosto de bastantes.
O BNG acertou recuperando Camilo para a política institucional no 1997, demostrando que o galeguismo gaña cando é central, xeneroso e inclusivo. Como eurodeputado, facendo uso do galego internacional, exemplificou a forza potencial da Galicia na lusofonía, sen se malmeter en leas normativas estériles. E reivindicou eficazmente na Eurocámara a identidade e os intereses deste pequeno país europeo.
Camilo é dos imprescindíbeis.

A proposta europea de Varoufakis

Malia a presenza do alcalde coruñés, Xulio Ferreiro, na nosa Galicia non tivo un grande impacto a presentación por parte do antigo ministro de Finanzas grego, Iannis Varoufakis da súa proposta DIEM25 (“Por unha Europa democrática no 2025”). Unha proposta paneuropea, de estrita participación individual e que proclama a necesidade dun proceso constituínte europeo para garantirmos a transparencia e a democracia na Unión, diante da actual deriva oligárquica e errática que ameaza, segundo o grego con “desfacer Europa e levarnos a unha situación semellante á do fascismo dos anos 30”.
Falta a verdade quen ve extremismo nunha proposta común europea que bebe de fontes humanistas e democráticas. O propio Varoufakis non é un marxista. É un neokeynesiano de alicerces filosóficos e ideolóxicos semellantes aos dos Nobel de Economía Stiglitz e Krugman, que adhiren a esta proposta. En realidade, esta súa chamada a unha acción global europea para salvarmos a idea da Unión e, quizais, a propia existencia da Europa democrática e humanista que coñecemos, debeu ser a chamada dos socialdemócratas e de boa parte dos liberal demócratas polo menos no 2007. Incríbel o despiste polìtico no que seguen instaladas estas dúas familias políticas europeas, pais canda a democracia cristiá do Welfare State que distinguiu o que ben podìamos chamar The European Way of Life.
Mais non só periga o Estado do Benestar na Europa, senón a propia gobernanza democrática. Porque as forzas oligárquicas multinacionais, os axentes da economía financeira, os chamados mercados, aproveitaron moi ben as carencias institucionais da construción europea, cun Parlamento e unha Comisión moi limitados nas súas funcións, unha clara preponderancia do Consello de Ministros, que representa aos Estados, e dun Banco Central Europeo que só resposta perante Deus e a Historia. Os mercados gobernan na Europa polo seu déficit democrático. Velaí o acerto de Varoufakis ao definir o eixo do seu discurso. Por unha Europa democrática e transparente.
Velaí a grande novidade de Varoufakis: propor unha axenda europea compatíbel coa axenda de cadansúa nación (no noso caso Galicia) ou territorio e que nos obriga asumir que Europa é unha das nosas identidades e dos nosos referentes. Porque cómpre pensar e actuar tanto global como localmente.

Grecia necesita el apoyo del BCE, inversiones y crecimiento para pagar una deuda reestructurada

Los griegos han rechazado la persistencia de unas fracasadas políticas de austeridad y han votado en clave de dignidad democrática. El no griego al ultimátum de las Instituciones (FMI, BCE y Eurogrupo) abre un escenario complejo, pero apto para la construcción de consensos en favor del euro y de la Unión Europea. Las razones económicas empujan a reestructurar la deuda, garantizar la liquidez y estimular el crecimiento que haga posible pagar aquella, aunque fuerzas poderosas anteponen una clave política que pasaría por demostrar a toda Europa que quien desafía el dogma de la austeridad no sale vivo del intento.
La ciudadanía griega habló de modo contundente. Con el 98% de los votos escrutados, el ‘no’ se imponía por más de 22 puntos de diferencia (61,29% frente a 38,71%). Es evidente que la ciudadanía respaldó el órdago del gobierno Tsipras en una dimensión muy superior a la propia base electoral de Syriza.

Las claves de un voto negativo
Esta transversalidad del voto negativo (quizás con la excepción de las clases privilegiadas, claras partidarias del voto afirmativo y de la gente mayor, donde los números parece que han estado mucho más equilibrados) explica que hubo un consenso generalizado entre el electorado griego en la idea de “hasta aquí hemos llegado”, como bien señalaba hoy mismo en las páginas de Mundiario el periodista y analista económico Sergio Barbeira. Y es que una de las claves de este resultado (no previsto en su contundencia por la desmoscopia) reside en que sólo el NO abría caminos para los griegos: el SÍ hubiera supuesto la rendición de Grecia ante unas políticas de austeridad fracasadas en toda Europa, pero cuyo grado de lesividad ha sido excepcional en Grecia, con tres trimestres consecutivos de crecimiento negativo y un proceso de depauperación acelerado de sus clases medias y trabajadoras. Además de servir para darle el finiquito al único Gobierno que planteó una alternativa (tampoco muy elaborada ni especialmente coherente) a la estéril austeridad de frau Merkel et alter.
Otra clave ha sido política. La ciudadanía griega ha actuado reactivamente al miedo que intentaron sembrar casi todos los dirigentes de la UE, desde Merkel o Paul Schultz, presidente del Europarlamento, hasta el presidente de la Comisión Europea, Jean Claude Juncker. El elector griego ha reaccionado en clave de dignidad nacional y reivindicado el valor del voto en la democracia. Frente a ministros como Isabel García Tejerina, que dudan de las virtudes democráticas de los plebiscitos, Grecia ha apelado a los valores democráticos, que son realmente el acervo común a todos los europeos.
Y también ha existido, pero quizás en mucha menor proporción, una expresión de confianza en Tsipras y su equipo, incluído el controvertido ministro de Finanzas Yanis Varoufakis.

¿Qué pasará ahora? ¿Política o economía?
Las reacciones a los resultados, incluso a mitad de escrutinio, no se han hecho esperar. El vicecancilller alemán Sygmar Gabriel (SPD) ha sido durísimo al anunciar que el resultado había sido “el peor” y que los griegos debían asumir las consecuencias de su decisión. Pero dicha reacción parece que no cuenta con la anuencia de otros líderes socialdemócratas, como el presidente francés François Hollande o el gobierno italiano de Renzi, dos de cuyos ministros se han mostrado contemporizadores y abiertos a un pacto que ven “factible y necesario”.
Si se atiende al reto del euro y de la unidad europea, la solución habría de ser de colaboración y construcción de consensos. La primera clave pasa por Draghi y por el Banco Central Europeo, único financiador de la banca griega y que tiene este lunes la clave para permitir que Grecia levante el martes su “corralito”. Pero las medidas habrían de continuar con la reestructuración de la deuda (tanto en lo que respecta a los plazos como a una cierta quita), que debería acomodarse a la capacidad de pago griega, como han defendido desde Stiglitz hasta Obama, pasando por los técnicos del FMI. Una capacidad de pago que sólo puede restaurarse por un crecimiento prolongado y sostenido, para lo que se precisa un amplio plan de inversiones impulsado desde Europa. Crecimiento que, desde luego, debería apoyarse por reformas estructurales griegas que Tsipras no puede seguir retrasando, como la reforma administrativa o fiscal, la mejora de la productividad o el sustancial recorte de un inasumible gasto militar.
Pero gran parte de la derecha europea, comenzando por frau Merkel y Mariano Rajoy, pasando por eslovacos, bálticos o finlandeses, entienden la tragedia griega no desde el punto de vista cooperativo del win to win, sino en clave de imposición de medidas inasumibles de austeridad para que no se cuestione en serio que la conducción de las políticas europeas desde el comienzo de la crisis ha sido una catástrofe. Y para que no cunda el ejemplo de que quien cuestione el dogma de la austeridad pueda salir vivo del intento.

Un epílogo lleno de dudas
Claro es que ahora, a pesar de la confusión, parece que son significativas las fuerzas dentro y fuera de la Unión Europea que apelan por una solución en clave cooperativa, única que puede salvar el euro y la Unión.
De todos modos no está garantizado que las decisiones que de ahora en adelante se adopten sean las correctas. La historia europea de los últimos quince años es un ejemplo de persistencia en el error y perseverancia en las políticas que dañan la economía, limitan la producción y generan sufrimiento. Pero faltan estadistas que crean en Europa y entiendan cual es el camino que lleva al bienestar y al crecimiento.
Porque -como ha apuntado certeramente el politólogo gallego Antón Losada- si la Unión Europea no garantiza la democracia y el bienestar, perderá su razón de ser.

O Papa e a laicidade democrática

O Papa Bergoglio ven de falar perante o Parlamento Europeo. Os eurodeputados de IU, ICV e AGE deixaron os seus escanos a xeito de protesta por un acto que coidaban confesional. Na Galicia, X. M. Beiras declarou que non lle importaba o que dixera Bergoglio, senón só a Igrexa como estrutura de poder que nega ás mulleres os seus dereitos.
Mentres, os eurodeputados de Podemos ficaban na Cámara e o seu líder, Pablo Iglesias, saudaba o discurso do Papa. Un discurso no que Bergoglio dicía que os valores da democracia e da cidadanía son incompatíbeis co dominio dos axentes financeiros e que a dignidade da persoa é incompatíbel coa miseria e coa pobreza severa de tantos na Europa.
Cal é a resposta axeitada dende a laicidade democrática á revolución tranquila que está a desenvolver Bergoglio? Descoñecela, como fai AGE? Ou animala, como fai Pablo Iglesias?
Semella que a dúbida está fóra de lugar. Bergoglio está a desenvolver unha auténtica cruzada contra os abusos sexuais a menores e a corrupción na Igrexa onde está a arriscar moito, porque mesmo chega a desmontar a xerarquía alí onde pense que é preciso. É verdade que a exclusión feminina na Igrexa é inadmisíbel e seica non cómpre agardar grandes novidades a respecto deste tema nos anos vindeiros. Mais os avances son reais. Dende o punto de vista pragmático, Bergoglio é un aliado para as forzas que terman por máis democracia, máis cidadanía ou máis xustiza social, quer no ámbito galego ou estatal, quer no ámbito europeo. Tamén para desmontar o predominio extremista e españolista excluínte da xerarquía católica no Estado.
Outra razón esencial é a da liberdade relixiosa e ideolóxica. O teólogo galego Victorino Pérez Prieto xa nos aprendeu a grandísima achega de cristiáns como Castelao, Bóveda, Moncho Valcarce, Francisco Carballo, Torres Queiruga ou Pilar Wirtz na construción do galeguismo democrático. Defender que os cristiáns progresistas han continuar o seu tránsito cara á non crenza para construír unha alternativa transformadora vai contra os valores de liberdade e democracia que, supostamente, sosteñen os que tal propugnan.
Os cristiáns poden e deben construír democracia e cidadanía sen abdicar dos alicerces éticos e antropolóxicos da súa fe. Os valores da laicidade non esixen do anticlericalismo.

Estarmos na Europa

O 75% da normativa emana da Unión Europea. Dende a mañá cedo Europa regula a auga coa que nos duchamos e os alimentos que almorzamos e segue todo o día a regular a nosa vida cotiá até que nos deitamos. O descanso da noite tamén entra nas regulacións europeas, que rexen a fabricación e composición de sabas e almofadas.
Non é certo que non se poida influír dende Galicia na elaboración e adopción dos regulamentos e directivas europeas. O que ocorre é que a disparidade de medios entre os lobbys financeiro e automobilístico, por exemplo, e o lobby dos consumidores é moi notábel. Neste senso, o Parlamento Europeo, o Comité das Rexións, o Comité Económico e Social… son Institucións que miran polos consumidores e polos dereitos da cidadanía. Tamén as que pulan polos intereses comúns europeos e polos intereses das rexións e nacións sen Estado como Galicia. Porque case sempre coinciden os intereses dos Estados cos do gran capital financeiro e os intereses comúns europeos e os dos territorios como Galicia cos intereses da pequena e mediana empresa, dos consumidores, da cidadanía e das maiorías sociais.
Velaí que nos interese, como consumidores, como cidadáns, como traballadores e pequenos e medianos empresarios, e como galegos máis Europa e menos España. E dotar de máis poderes ao Parlamento Europeo e á Comisión Europea no canto dos Consellos de Europea e de Ministros (entre eles o Ecofin), institucións que defenden os egoísmos dos Estados e os intereses dos grandes bancos e operadores financeiros. E velaí que nos interese que Galicia poida estar presente en todos os foros de decisión. Tamén nos Consellos de Ministros, para posibilitar a defensa dos sectores naval, enerxético, mar-industria, monte-industria ou agrogandeiro, que para España non son estratéxicos e si nidiamente prescindíbeis.
Mais o primeiro é estarmos na Europa. Neste senso, a absoluta postración e abandono no que se atopa a Fundación Galicia-Europa exemplifica o desleixo do Goberno Feijóo a respecto desa cada vez máis achegada Bruxelas, da que depende o noso benestar e a nosa prosperidade.

A desfeita do bipartidismo

PP e PSOE tiveron o peor resultado dos últimos 25 anos en Galicia e no Estado. O PP baixa ao 35% na Galicia, perdendo quince puntos a respecto do 50% obtido no 2009 e o PSOE ao 21% fronte ao 35% que tiña hai cinco anos. No Estado o PP perde 8 escanos (de 24 baixa a 16), cun 26% e o PSOE 9 (de 23 a 14). Izquierda Unida e aliados (AGE na Galicia) foi terceira forza política, mentres que Podemos, con 5 escanos constituíu a sorpresa da xornada, acadando a cuarta posición na Galicia e no Estado. O BNG baixa do 9 ao 8%, mais a súa coalición con EH-Bildu retén un escano, mentres a Coalición por Europa, partillada por CompromisoxGalicia con CiU, PNV e CC, obtivo 3. Porén, o subsistema electoral galego perde identidade, asemellándose ao esquema estatal non só nos grandes partidos, senón ás súas alternativas na esquerda e na dereita. Sen dúbida que o galeguismo ten moito a reflexionar cara as municipais do 2015, onde se xoga unha posición real de alternativa ao bipartidismo que está a se esfarelar.
Nos resultados estatais cómpre salientar a elevada participación catalá, onde ERC acadou o “sorpasso” a respecto de CiU e onde as eleccións interpretáronse en clave de apoio ao chamado dereito a decidir. Catalunya constituíu a cara a respecto da cruz galega canto ao apoio a forzas nacionais, demostrando que o seu sistema político está totalmente independizado do español, co PP e o PSC a niveis moi minoritarios. Canto a Euskadi gañou o PNV, malia que EH Bildu gañase en Guipúscoa e Álava.
Na Europa salienta o trunfo dos socialistas en Portugal, dos nacionalistas do Scottish National Party (SNP) na Escocia (ás portas do referendo de setembro), o da Front Nationale de Marie le Pen na Francia, a da esquerda radical de Syriza na Grecia, a das forzas da grande coalición de goberno alemá e a do eurófobo UKIP (Partido da Independencia) en Inglaterra. Baixa o PP europeo, soben os non adscritos e euroescépticos da dereita radical, manténdose demócratas e liberais, verdes e socialistas. Juncker será Presidente da Comisión Europea, mais socialdemócratas, liberais e demócratas e verdes e nacionalistas terán unha importante presenza no Parlamento Europeo. E influirán decisivamente na gobernanza, á vista da corrección á baixa do PP europeo.

A Europa das persoas

A desafección cidadá a respecto do proxecto europeo xorde dun sistema institucional afastado e incomprensíbel. Nin os xuristas comprendemos unha andamiaxe institucional moi complexa, onde o Parlamento vai gañando competencias, pero non é a base única de lexitimidade nin de poder institucional, onde a Comisión Europea non é aínda un auténtico goberno e onde os estados reteñen as funcións esenciais, nomeadamente no que atinxe ao pulo da transformación constitucional da Unión Europea. Estados que desenvolven un xogo duplo, porque sempre aproveitan para lle botar as culpas á Unión das decisións impopulares que adoptan eles propios no Consello Europeo.
Outro factor de desafección é un Banco Central Europeo (BCE) independente de toda supervisión democrática. Un Banco Central non pode ser un departamento administrativo calquera, precisa dun certo “status” que garanta a súa autonomía e actuación profesional. Mais non pode asumir o rol de dirección da política monetaria europea sen se vencellar ao benestar das persoas. Porque, nesta crise, a súa absoluta e incomprensíbel independencia e máis a obsesión constitucionalizada polo control da inflación xeraron as condicións dunha treboada perfecta. E cando Draghi actuou con seriedade na defensa do euro para garantir a liquidez do sistema, atopámonos con que o BCE non podía financiar territorios nin Estados como Banco de derradeiro recurso, senón que tiña que facelo a medio duns bancos que aproveitaban esa barra libre de liquidez para axustar cadanseus balances recibindo diñeiro público ao 0,50% e prestándollelo aos Estados ao 3,50 por cento, mentres as empresas agoniaban pola falla de circulante.
Se os cidadáns non entenden un sistema político europeo que dista aínda de ser democrático e se a politica monetaria do BCE xerou tanto malestar social non é estraña esa desafección. Mais só dende dentro é posíbel transformar a Unión Europea, a medio dun conxunto de reformas institucionais e políticas que recuperen a democracia e a proximidade. A medio de reformas que constrúan a Europa das persoas.