Galicia cara ao 2 de outubro

No contexto galego salienta o apoio ao referéndum catalán do BNG, En Marea (que contrasta coa división ao respecto en Podemos e nos comúns cataláns) e boa parte das organizacións sociais vencelladas ao galeguismo e progresismo. Fronte este apoio o Presidente da Xunta abandeira o discurso do inmobilismo do PP e prioriza a súa subordinaciòn a Rajoy na tarefa da desmontaxe do plebiscito do 1-O.
Bótase faltar, porén, un debate cara unha posición de País a respecto do 2 de outubro. Porque é moi probábel que, moi logo desa data, principie o debate cara unha reforma constitucional para a reordenación político-territorial do Estado. E Galicia ten evidentes intereses políticos e económicos nesa eventual reforma.
Porque este proceso podería recoñecer a singularidade nacional de determinados territorios, canda un réxime competencial e financeiro uniforme para os restantes. Singularidade nacional que, no caso de Galicia, habería traducirse nun espazo competencial ampliado e blindado de inxerencias estatais, na competencia exclusiva sobre lingua, cultura, educación, Dereito Civil e goberno local e máis na plena autonomía financeira con total capacidade normativa e de recadación sobre os principais tributos. E mesmo un posíbel recoñecemento, malia que limitado e suxeito a regras bastante ríxidas, do noso dereito a decidir.
Mais para estar neste proceso de reforma constitucional hai que ser. Cómpre sermos nación (ou nacionalidade, tanto ten para os efectos). E sermos conscientes da gravidade do momento histórico. Galicia só achega o 5,1% do PIB e o 5,5% da poboación estatais e os seus alicerces económicos son prescindíbeis para o Estado. De non nos recoñecer esta singularidade nacional -e canda ela a posibilidade dun amplo autogoberno que poida xerar benestar- estaremos colleitos dun sistema extractivo dos nosos recursos e negador das nosas potencialidades económicas e culturais.
E velaí a falla de altura histórica do noso Goberno. Porque, na hora na que os territorios han falar, o noso Presidente está máis preocupado por secundar Rajoy na demonización de Catalunya ca na defensa dos intereses económicos e políticos deste país. Os intereses que haberían constituír o norte da súa actuación política.

O exemplo de Compromís

Compromís é a terceira forza política do País Valencià, a moi pouca distancia do Partido Socialista, co que forma Goberno dende 2015, despois de 20 anos de maioría absoluta do PP. Quitou entón 19 sobre o total de 99 deputados nas Corts Valencianes. Resultado que lle valeu a presidencia destas Corts (que ocupa Enric Morera), a vicepresidencia da Generalitat (Mónica Oltra) e catro das oito consellerías do Govern. Canda estas autonómicas celebráronse as locais nas que quitou 722 concelleiros e 84 alcaldías, entre elas a da grande cidade de València (Joan Ribó).
A coalición naceu no 2010, fundada pola federación nacionalista Bloc Nacionalista Valencià (Bloc), Iniciativa del Poble Valencià (IPV, forza ecosocialista e valencianista que se escindiu da IU polo seu centralismo e suxeición ao PCE) e os verdes, hoxe integrantes da organización valenciana de Equo. A proposta nacía baixo os principios de valencianismo (organización soberana con decisión única no País Valencià), progresismo non dogmático e ecoloxismo, principios que constituían o mínimo común denominador dos coaligados. O nacionalismo valenciano superaba deste xeito o esencialismo, abríndose a sectores que funcionaban en clave federalista, malia que o principio de autoorganización se asumía tamén por estes sectores como irrenunciábel.
A fins do 2015 o Bloc dubidou en se integrar nunha coalición electoral con Podemos para as estatais, pero IPV e os adheridos non pertencentes a os partidos fundadores pularon por esta coalición, reeditada en xuño de 2016. Mais nas dúas ocasións, o rexeitamento da Mesa do Congreso á coalición valenciana determinou que os deputados de Podemos accedesen ao confederal Unidos Podemos-En Marea-En Comú Podem, mentres que os catro deputados de Compromìs se integraban no Grupo Mixto como subgrupo, atopando unha fórmula que posibilitou que o País Valencià fixese audíbel a voz que hoxe non se escoita (ou, polo menos non abondo) a respecto de Galicia.
O éxito electoral chegoulle a Compromís despois de cinco anos de traballo aquelado. É evidente que a crise do PP nas eleccións do 2015 serviulle de panca de lanzamento. Mais en grande parte o seu éxito débese ao seu estilo dialogante, e inclusivo, pendentes moito máis dos intereses da sociedade valenciana ca dos seus dogmatismos e diferenzas internas.

Enchoupados na corrupción

As pescudas que estamos a coñecer referentes á Operación Lezo confirman, si, a convicción de que o PP autonómico de Madrid desenvolvíase, polo menos até o 2015, nun estado de corrupción sistémica, que aqueixaba ao conxunto dos seus níveis. Neste senso, mesmo a recoñecida culpa in vigilando da lideresa Esperanza Aguirre semella xa superada. Avisos abondo tivo das trapalladas do Ignacio González e do Francisco Granados e non actuou de xeito ningún, polo que non pode afastar de si a sombra da sospeita.
Ben, a corrupción é sistémica no PP de Madrid e no PP do País Valenciano. Mais, que pasa no nível estatal? É un problema dunhas poucas mazás podres no cesto? Non, verdadeiramente. O peor da crise aberta o 19 de abril é constatar como o aparello da madrileña rúa Xénova e os Ministerios de Xustiza e Interior non só actuaron pasivamente fronte á corrupción que enchoupaba o partido, senón que fixeron uso de todas as ferramentas que tiñan na man para diluir as pescudas xudiciais en curso. Porque coas resultas da Operación Lezo puidemos enxergar o sentido real da operación fiscais desenvolvida polo ministro de Xustiza e que substituíu os responsábeis na Fiscalía Xeral do Estado, nas Superiores de Euskadi e Murcia e na Fiscalía Anticorrupción. Unha operación coordinada coa reforma da Lei de Axuizamento Criminal (que limitou a seis meses o tempo máximo de instrución penal, agás informe a prol da Fiscalía) e cos esforzos do PP estatal por minimizar xudicialmente a operación Gürtel e cantas pescudas xudiciais tiran do fío das súas vergoñas.
Nestas circunstancias, a moción de censura promovida por Unidos Podemos, En Marea e En Comú Podem constitúe unha ferramenta de limpeza democrática no fondo, malia que nas formas amosarase de máis ese protagonismo sobreactuante propio do Pablo Iglesias. Constitucionalmente a moción de censura non é un mecanismo excepcional. Todo deputado pode presentar unha por cada periodo de sesións, é dicir dúas ao ano. E ninguén enferma por iso.
Serán, en todo caso, as outras forzas políticas as que xustifiquen porqué non botar fóra do Goberno un partido enchoupado na corrupción e enfrontar un Goberno de concentración para unha curta lexislatura centrada na rexeneración democrática.

A arrincadeira. Frear o fascismo.
Entre Macron e Le Pen non collen as terceiras vías. A primeira prioridade da Europa hoxe é frear o fascismo.

A liberdade de expresión é prioritaria

Antes de que cuestionemos esta enxurrada de condenas na chamada “Audiencia Nacional” por delictos de expresión relacionados co terrorismo, cómpre precisar que o caso da cidadá Casandra non se refire a un acto de terrorismo no senso xurídico, senón a un acto violento contra o Presidente dun Goberno ilegal e ilexítimo, nado da subversión armada contra a orde constitucional republicana do 1936 e subseguinte guerra. O terrorismo require no noso Dereito Penal dunha intencionalidade de atentar contra a orde constitucional lexítima. E o réxime franquista non o era. Velaí que a amnistía de 1977 impida non só o castigo, senón a propia investigación xudicial a respecto desta caste de delictos violentos anteriores ao 15 de decembro de 1976.
Mais, no terreo propio do que si son condutas que conteñen opinións a respecto de auténticos delictos de terrorismo (o que non inclúe o caso de Cassandra) cómpre aplicarmos o sentido común, que PP e PSOE perderon ao agravar a xa rigorosísima lexislación de Aznar no 2015, das resultas do pacto antiyihadista. É absurdo que no 2015 e 2016 o número de condenas sobarde en máis dun 600% ás do 2011, cando aínda actuaba a banda terrorista ETA. Máis da terceira parte dos recursos materiais deste Tribunal de excepción consúmese xa nesta caste de xuízos. Un despropósito.
Desenvolven estas actuacións os Tribunais penais máis condicionados pola maioría pro PP do Consello do Poder Xudicial: a “Audiencia Nacional” que xulga dende Madrid vulnerando o dereito de todos ao xuíz ordinario do noso ámbito territorial e o Tribunal Supremo, que resolve os recursos contra as súas sentenzas. E enxergamos moitas veces dous xeitos de medir, porque non faltan os antigos dirixentes socialistas que xustifican en público o recurso ao GAL e nada se actuou contra deles. Tampouco contra un xornalista e un toureiro que dicían querer eliminar aos adheridos de Podemos.
A convivencia democrática require que a liberdade de expresión sexa prevalente. Os fiscais e xuíces da democracia non poden perder o seu tempo perseguindo e xulgando chíos propios de mal gosto ou propios de descerebrados na twitter. Cómpre eliminar xa do Código Penal as condutas que non supoñan un convite directo, real e inmediato á comisión do delicto.

O futuro do BNG

Pecha hoxe o BNG a súa xeira congresual, sinalada polo consenso e a remuda xeracional. Ninguén discute o liderado de Ana Pontón, despois do seu sinalado contributo a tronzar os malos agoiros existentes antes das eleccións nacionais deste outono. Ninguén cuestiona a candidatura de consenso que tenta xuntar experiencia e xuventude e onde coexisten aperturistas da UPG -Rubén Cela ou a propia Ana Pontón- canda independentes antigas colaboradoras de Camilo Nogueira, como Ana Miranda, xunto con representantes da liña máis ortodoxa da UPG tradicionalmente hexemónica, como Bieito Lobeira ou Néstor Rego.
Claro é que esta paz interna non só vén alicerzada no relativo éxito electoral do outono, senón tamén nas continuas baixas sofridas pola fronte dende a Asemblea de Amio no 2012 (a última, a de Xavier Vence), maioritariamente derivadas cara En Marea. É dicir, a nova dirección ha ser consciente da perda relativa sofrida dende 2012 (en realidade dende 2009) polo BNG, malia que semelle, quizais con bo criterio, que priorice a politización no nacionalismo das novas xeracións á recuperación das sucesivas perdas numéricas.
A teimuda realidade é que nin En Marea poderá dar cabo do BNG nin a fronte nacionalista cubrir o espazo que comeza a encher a forza mareante. Ninguén dubida que son forzas que compiten parcialmente entre si por espazos políticos semellantes, mais os problemas reais da cidadanía priorizarán a cooperación entre as dúas, moito máis na actual conxuntura na que o PSdeG e o PSOE teiman por se diluír na inutilidade política. Neste senso, acertan os grupos locais do BNG ao minimizar as súas diferenzas cos alcaldes mareantes e apoiar no esencial as súas políticas. Porque semella que no BNG está todo o mundo dacordo en non asumir estratexias de alianza con Podemos, o que podería ser admisíbel. Mais o que resultaría de todo inconveniente sería transladar esta antítese a unha forza plural e nacional, como á En Marea, na que a liña oficialista podemita de Carmen Santos ten tan limitada influencia.
Nestes tempos de dilución socialista, a cooperación entre BNG e En Marea constitúe a única alternativa de goberno, no medio prazo, á maioría absoluta do PP.

Centrarse no importante

En Marea obtivo o segundo posto nas eleccións nacionais do último setembro, con case o 20% dos votos emitidos e sobardando ao PSdeG. O seu candidato, Luís Villares, non tiña experiencia política previa, mais foi quen de abrir bos camiños e expectativas nun proceso marcado de saída pola grande vantaxe en termos de coñecemento social, presenza mediática e experiencia no regate curto de Núñez Feijóo.
En Marea elixe esta fin de semana o seu máximo órgano entre congresos, aínda dubidando entre construíir unha organización política única de adscrición individual e cun liderado claro ou elixir un consello das mareas con varios voceiros que sirva de mero enlace entre unha estrutura coaligativa das distintas organizacións locais, independentes e os partidos Anova, Podemos e EU. Semella, pois, que algúns sectores dubidan e mesmo queren parar o proceso lóxico dos acontecementos, pois que a decisión fundacional de Vigo, este verán, foi nidia no senso de construir unha organización única, de inequívoca base e obediencia galega.
Quizais o problema fundamental nesta andaina sexa o de clarificar as relacións de En Marea coa coalición estatal de Podemos e EU. Semella que a maioría dos mareantes e, dende logo, das súas bases electorais, están pola independencia da organización galega e a colaboración con Unidos Podemos dende os acordos programáticos comúns e non dende a subordinación. Isto habería ter o seu corolario nos cadros de Podemos e EU: ou se está no proxecto estatal ou se está no proxecto galego.
A implosión do PSdeG abre un grande oco á acción política de En Marea e do BNG. Mais, no caso dos mareantes, precisan no camiño construír organización dende os elementos territorial e sectorial, garantir a súa absoluta independencia do complexo Podemos-IU e visibilizar o nidio liderado orgánico e institucional de Luís Villares. Dende eses alicerces poderían consolidarse como referente da oposición galeguista e progresista e marcar tendencia nunha acción concertada co BNG, que precisan máis ca ninguén os gobernos locais progresistas.
Sen eses mínimos, En Marea sofrirá as consecuencias da indefinición. E iso pasará factura en termos electorais. E, ao mellor, súpeta.

Urkullu e o dereito a decidir

As recentes declaracións do lehendakari Urkullu cuestionando a viabilidade da independencia de Euskadi (tendo en conta a interdependencia coa que vivimos na Unión Europea) xeraron certa polémica, polo que tiñan de manifestar unha certa renuncia aos obxectivos históricos dun importante sector do PNV, partillado dende outros sectores do nacionalismo vasco.
En realidade Urkullu veu propoñer un pacto bilateral co Estado, na liña do pacto coa Coroa que defendían Arzalluz ou Anasagasti ou do proxecto de Estatuto vasco contido no Plan Ibarretxe. O PNV quere estabilizar o sistema financeiro de cupo, que lle recoñece a plena autonomía fiscal e obter as demais transferencias (sistema penitenciario, réxime da Seguridade Social, plena representación na Europa, seleccións deportivas que compitan coas demais nacións) que lle dean a Euskadi a funcionalidade e fasquía dun Estado libre asociado, vencellado confederalmente ao Estado e á Unión Europea.
Velaí como a proposta de Urkullu non está tan -nin moito menos- afastada dos obxectivos do independentismo catalán e, máis aínda, constituiría unha boa solución que permita coexistir a soberanía de Catalunya, Euskadi ou Galicia coa súa participación confederal nun Estado plurinacional e na propia Unión Europea.
Porén, o problema para esta convivencia plurinacional está na mentalidade recentralizadora e mesmo extractiva das elites financeira, mediática e política españolas e o seu vencellamento a un capitalismo de amigotes e BOE incompatíbel co autogoberno integral das nacións sen Estado. Nacionalidades hoxe subordinadas ao inmobilismo dunha Constitución que evoluíu nun sentido moi restritivo pola interpretación recentralizadora do Tribunal Constitucional e dos dous piares do bipartidismo dinástico.
Este relato da plurinacionalidade española e do dereito a decidir require de aliados políticos e sociais no resto do Estado, require de cidadanía española que entenda os dereitos nacionais de Galicia ou Catalunya. Velaí a importancia da evolución de Podemos neste ámbito e, tamén, da evolución dos propios PSC, PSdeG ou PSE, nun tempo no que parte do centroesquerda estatal comeza xa a se decatar que o relato recentralizador e unionista que lle mercaron ao PP non lles permitirá nunca achegarse á realidade plural do Estado español.

Demagoxias

É sabido que a actividae institucional ten límitacións retributivas. Velaí que o líder de En Marea, Luís Villares (maxistrado do TSXG) ou Xulio Ferreiro, alcalde d’A Coruña (profesor titular da UDC e maxistrado suplente da Audiencia de Lugo) perdan diñeiro co seu compromiso político. Probabelmente estas limitacións sexan difíciles de obviar, porque é inconveniente converter as retribucións institucionais nunha poxa. Moito máis nun país -Galicia- cun soldo medio tan baixo.
Agora ben, é incomprensíbel como dende Podemos se desenvolve un ataque tan directo contra a dignidade retributiva dos cargos institucionais. Dignidade retributiva que é unha necesidade da política para a xente e, nomeadamente, da política de oposición parlamentaria. Con enfoques demagóxicos como este, Podemos non fai senón validar as ladaíñas da dereita e dos grandes lobbies: “Son todos iguais”, “as súas prioridades son garantirse soldo e privilexios”.
Que os nosos representantes institucionais gocen dun soldo digno, dun bo soporte administrativo e loxístico e de axeitados medios ofimáticos e informáticos constitúe un requisito para que desenvolvan o seu labor con dedicación, eficacia e independencia. Sendo tanto máis importante canto máis afastado estea o seu partido do poder económico e político. O voluntarismo e o voluntariado son moi meritorios, mais adoitan ser bastante menos eficaces.
Por outra banda, o obxectivo dunha forza progresista non ha ser levar o precariado ás institucións, senón dignificar as condicións de vida e traballo dese precariado. Hai talento e experiencia que moitas veces non se aproveita por prexuízos esquerdizantes ou por actitudes adanistas, o que xera déficits de eficiencia e resultados que rematan xerando divorcio con amplos sectores da cidadanía.
A derradeira carta da baralla é pretender que o líder dunha forza emerxente, como é o caso de Luís Villares, financie e conduza douscentos kms. diarios despois da súa xornada parlamentaria para construír partido ou fique sen retribución ningunha entre o 4 de agosto e o 20 de outubro.
Queremos que só os parados ou os ricos poidan dedicarse á política?

O lugar da Marea

Os resultados de En Marea nas pasadas eleccións nacionais galegas foron obxectivamente positivos, acadando o segundo posto en votos por riba do PSdeG. Malia esta realidade, a maioría absoluta do PP e as elevadas expectativas xeradas arrefriaron en boa medida esta realidade obxectiva.
Tampouco axudou o descoñecemento do candidato que, porén, foi a máis na campaña e revelouse como un candidato solvente, con grandes potencialidades e boa capacidade de chegada a amplos sectores sociais. Non só a eses sectores máis militantes e concienciados, que nin gañan eleccións nin definen a centralidade do País.
Mais o tempo político muda as prioridades a toda velocidade. E velaí Villares e En Marea enfrontándose á necesidade de cobrir o oco que está deixando baleiro a crise agónica do PSOE, estendida de vez ao PSdeG. Quere isto dicir que a Marea ha exercer a serio o seu rol de primeira forza da oposición e construir un discurso para maiorías, pivotado sobre a radicalidade democrática, mais tamén sobre o galeguismo e sobre propostas sociais e económicas transformadoras, pero realistas.
Nesta liña de traballo, Luís Villares atopará, de certo, algunhas resistencias, nomeadamente nas direccións galegas de Podemos e de EU, que non aceptan de grao que En Marea sexa un partido independente, galego e de adscrición individual. Mesmo contará no Grupo Parlamentario cun certo número de mareoescépticos, cando non con algunhas persoas que lle traballen á contra. Porén, conta coa maioría galeguista e municipalista da executiva provisional e co moi probábel trunfo destas sensibilidades nun futuro e próximo congreso que defina de vez os parámetros de traballo dos mareantes, afastándoos da perigosa e magmática indefinición.
En Marea precisa que sexa tomada a serio. Que sexa vista como nunha alternativa política seria e real e non coma unha moda. Para iso terá que medrar, madurar e evoluír. Terá que gañar un grao de confianza na sociedade para que sexa percibida como útil. Semella que Luís Villares, Xulio Ferreiro, Antón Sánchez e moitas máis son conscientes disto. Mais os inimigos son moitos e non están todos fóra.

Podemos como problema

En Marea e Podemos enxergan dous proxectos ben distintos, malia que si poidan colaborar en cuestións da axenda social e económica e da rexeneración democrática. Antes semellaba que podían colaborar tamén no eido do recoñecemento práctico da plurinacionalidade do Estado, malia que agora non estea moi claro.
É verdade que Luís Villares foi elixido candiato só 50 días antes das eleccións contra un candidato de universal coñecemento. Tíñao, pois, moi difícil. Mais o certo é que En Marea non tivo oportunidade para se construír como partido ínstrumental de adscrición individual, galego e independente, antes do 26 de xuño, precisamente polo bloqueo que até entón mantiña Podemos.
A formación galega foi bombardeada a eito, quer dende Podemos Galicia, dirixida por Carmen Santos, quer dende a coalición de Secretarios locais que pediron o voto para terceiras opcións. E, sobre todo, foi acosada dende a Executiva estatal de Podemos polo binomio Echenique-Bescansa, primeiro para frustrar o partido instrumental e logo para colonizar as súas candidaturas dende o máis brután entrismo. Polo de agora, o último episodio escribiuno o inefábel Monedero, pontificando dende parámetros abertamente centralistas.
En Marea acadou un resultado electoral aceptábel, malia que ben por baixo das súas expectativas, con ese segundo posto en votos. Ten agora, baixo a dirección de Villares, unha oportunidade para se consolidar como principal referente da oposición, á vista da crise sistémica do PSOE. Para iso cómpre que Luís Villares e a directiva mareante desenvolvan un programa parlamentario e social moi intenso e en clave moi plural, combinando os imprescindíbeis elementos rupturistas no eido da calidade e rexeneración democrática co posibilismo transformador que lle permita achegarse ás capas sociais que seguen instaladas na abstención ou no voto ao PP. Non son xa tempos de asaltar os ceos e Podemos habería de se repregar ao territorio que lle é propio.
Unha Marea así dexergada sería arestora o espazo natural do galeguismo socialdemócrata de Compromiso, que baixou de 15.500 votos no 2012 a pouco máis de 4.000 agora. Afogado pola falla de medios e de altofalantes semella que a calidade dos seus cadros e o rumo que podería adoptar En Marea favorecería esta integración.