A fin do estado das autonomías

A aplicación concreta por parte do Poder Central do artigo 155 da Constitución sobardou con moito o marco de intervención definido nese precepto para chegar a decisións abertamente inconstitucionais por anular radicalmente o autogoberno: cesamento do President e do Govern todo e secuestro da facultade presidencial de disolución do Parlament e convocatoria de novas eleccións autonómicas. Deste xeito, o Goberno do Estado propuxo e o Senado adoptou unha grave mutación constitucional moi grave. No futuro os Gobernos autonómicos poderán ser cesados e os Parlamentos autonómicos disolvidos.
Deste xeito, ráchase coa garantía constitucional da blindaxe das Institucións de autogoberno das nacionalidades do Estado español na súa autoorganización e funcionamento. Sabíamos xa que o ámbito competencial do autogoberno non estaba blindado e que foi continuamente baleirado estes anos con profusa lexislación recentralizadora. Mais agora recondúcese o dereito á autonomía política a unha mera descentralización administrativa. A autonomía política de Galicia ou Catalunya xa non é sagrada en termos constitucionais. Agora é unha mera concesión outorgada.
Como pasou coa reforma do artigo 135 (que priorizou o pagamento da débeda pública sobre o financiamento da sanidade, a educación e demais servizos públicos), outravolta o bipartidismo dinástico (agora feito tripartito coa inestimábel achega de Cs) rachou coas regras de xogo. Porque o que pasou cos esta aplicación do artigo 155 afecta substancialmente ao dereito á autonomía das nacionalidades do artigo 2 da Constitución. Desaparece, de feito, a garantía da autonomía recoñecida nese artigo.
As forzas unionistas veñen de aprobar unha mutación constitucional fundamental sen abrir melón ningún. O Estado das Autonomías morreu xa. Non sabemos o que virá, mais polo de agora semella que imos cara unha recentralización e renacionalización española moi potentes, moi pouco diluídas en formas de descentralización puramente administrativa.

A arrincadeira: Nin rebelión nin sedición.
O Fiscal Xeral do Estado vaise querelar contra Puigdemont por un presunto delicto de rebelión pola votación de independencia do venres. Mais falta en todo caso o elemento da violencia que define este delicto e o de sedición no noso Código Penal. O grave é que o reprobado Fiscal Xeral Maza sábeo.

Este 155 é inconstitucional

O artigo 155 da vixente Constitución faculta o Goberno do Estado para intervir o poder autonómico no marco da autorización que lle outorgue o Senado. Inspirouse na “coerción federal” do artigo 37 da Lei fundamental de Bonn (norma constitucional alemá) e non constitúe un título competencial para anular, suspender ou suprimir os gobernos e/ou parlamentos autonómicos, nin moito menos para disolver estes e convocar eleccións.
Outros ordenamentos federais ou de estados compostos, como as constitucións italiana e austriaca si prevén a posibilidade de suspender ou anular gobernos e parlamentos territoriais en casos extremos. Mais as normas constitucionais española ou alemá non, senón que prevén con carácter aberto a posibilidade de intervir as institucións autonómicas, a medio mesmo do rescate temporal de determinadas competencias, pero non constitúen autorización ningunha para que os gobernos centrais ocupen as institucións territoriais ou destitúan ninguén. De feito, o Congreso que aprobou a Constitución rexeitou unha emenda presentada pola AP de Manuel Fraga para lle outorgar ao Goberno do Estado a facultade de disolver parlamentos ou cesar autoridades autonómicas. Unha decisión que amosa nidiamente a intención dos constituíntes. Cómpre clarexar que estes argumentos foron xa publicados hai anos por relevantes xuristas unionistas como José María Gil-Robles y Gil Delgado ou o profesor García de Enterría. Nos últimos días foi tamén a tese do Consell de Garantías Estatutàrias da Generalitat, o mesmo que declarou ilegal a aprobación das leis catalás de referéndum e transitoriedade. Velaí as evidencias desta arbitraria inconstitucionalidade. Porque, mesmo que se declarase consonte co artigo 116 da Constitución o estado de excepción ou o estado de sitio esta declaración non podería nunca disolver o Parlament nin cesar o Govern.
A aprobación deste 155 vén de liquidar as poucas garantías de autogoberno para Galicia e demais nacionalidades, definidas na Constitución e nos estatutos. O Goberno do Estado, seguindo a Carl Schmitt, vén de se situar por riba da Constitución ao lexislar sobre o estado de excepción á marxe da mesma, enviando a mensaxe de que, no futuro, considerarase legal todo o que acorde o Poder Central do Reino de España.

Un erro de inmadurez política

Son dos que penso que o AVE radial dende Madrid, só para pasaxeiros, deseñado polo PP, PSOE e grandes construtoras madrileñas non constituía nin constitúe a máxima prioridade ferroviaria de Galicia. Neste senso, a falla de priorización da conexión con Porto e Lisboa determinou que Galicia ficase illada da grande conexión entre o Atlántico portugués, o “Y” basco e Francia. A conexión ferroviaria dos portos, a media distancia do Eixo Atlántico, o tren de proximidade e o corredor cantábrico apto para mercadorías haberían ser prioridades a respecto dun AVE que só conecta pasaxeiros con Madrid.
Mais compre traballar coa realidade que temos e o estado do desenvolvemento do AVE galego, logo de tantos anos de atrasos e mentiras, obriga a que rematalo sexa unha prioridade de País, asumida hoxendía por case toda a cidadanía. Rematar o AVE á maior brevidade é, quizais, o interese galego en infraestruturas que conta con máis consenso social neste país. As dúbidas e vacilacións a respecto da prioridade do AVE galego son politicamente incorrectas na Galicia.
Velaí que o rexeitamento da única senadora de En Marea á moción sobre infraestruturas que consensuaran no Senado PP, PSOE e PNV constitúa un evidente erro, propio da inmadurez política, que amosa a necesidade de que os órganos reitores deste partido coordinen o labor da súa representación en Madrid (cinco deputados e unha senadora), como coordinan o labor do seu Grupo no Parlamento de Galicia. Os deputados e senadora mareantes representan unha forza galega, que existe, entre outras cousas, para defender os intereses de Galicia. Ou sexa que cando estes intereses galegos non coincidan cos xerais ou cos intereses cataláns, por exemplo, os representantes de En Marea haberían explicar a súa discrepancia e voto discordante a respecto das decisións de Unidos Podemos e En Comù Podem. Con toda naturalidade.
En Marea require con urxencia dos niveis de institucionalización que lle permitan unha acción parlamentaria útil e eficiente. No caso de Madrid, ademáis, require que a poidamos visualizar como unha ferramenta política galega, totalmente autónoma. Non como unha forza auxiliar de Pablo Iglesias.

En Marea e os intereses de Galicia

Concordo coa idea de que Galicia habería ollar moito menos cara Madrid e moito máis cara á Europa e América. Somos periféricos a respecto de Madrid, sendo centrais a respecto do eixo Rotterdam/Antuerpe/Londres-Canle de Panamá. Desgrazadamente, desfrutamos dun autogoberno moi limitado e dependemos de moitas decisións do Goberno do estado. Velaí que teñamos que seguir a ollar cara aló, polo menos para algunhas solucións.
Non é imposíbel que Sánchez (PSOE) forme un goberno de tendencia progresista con Pablo Iglesias (Podemos) de vicepresidente e acade maioría simple na segunda votación de investidura. Este Goberno tería bloqueada a reforma constitucional, pois que o PP conserva a maioría absoluta do Senado e con C´s sobarda os 2/5 do Congreso. Con todo, tería capacidade para votar leis, mesmo leis orgánicas, se é quen de pactar cos 17 deputados independentistas de Democràcia i Llibertat e ERC.
Quere isto dicir que este Goberno, como todos os que dependen da negociación e do compromiso, podería ser unha oportunidade para lle dar pulo a determinados intereses galegos. Comezando pola transferencia do 5,5% dos fondos destinados ao financiamento local que nos corresponden por poboación, para obter os 500 M€ que o Goberno español nos substrae todos os anos. Seguindo por un novo sistema de financiamento autonómico que avalíe a xeito as variantes do avellentamento e o espallamento poboacionais e compense os case 1460 M€/ano de desequilibrio en contra nosa da balanza fiscal entre o que Madrid recada en impostos e o que invisten as Administracións Públicas en servizos.
Continuando pola implementación dunha tarifa eléctrica de noso e a transferencia de todas as competencias estatais en réxime local, educación, portos e aeroportos de interese xeral, salvamento marítimo e outras. Ou polo axeitado financiamento da parte estatal que lle cómpre na atención aos nosos dependentes, nunca cuberta.
Velaí a importancia que ten que En Marea sexa quen de actuar de xeito independente, mantendo a súa personalidade política e axenda. Porque en política (tamén na nova política) non hai amigos. Hai intereses e, xa que logo, hai ou pode haber socios.

Albert Rivera e Galicia

Vén de presentar Albert Rivera as súas propostas de reforma constitucional: supresión do Senado e asignación das súas competencias a unha Conferencia de Presidentes Autonómicos que terían voto ponderado dacordo con cadansúa poboación e con competencias no financiamento autonómico, supresión do Consello Xeral do Poder Xudicial e asignación das súas competencias ao Presidente do Tribunal Supremo, reforma electoral, redución das competencias autonómicas e derrogación da cláusula que permite transferirlle ás autonomías competencias exclusivas do Estado, supresión das Deputacións e redución á cuarta parte dos concellos.
As propostas do Rivera son claramente agresivas para Galicia. Na Conferencia de Presidentes Galicia só tería o 6% dos votos. Serían, pois, andaluces, madrileños e, quizais, cataláns, os que resolverían as cuestións territoriais dacordo cos seus intereses. Galicia non tería posibilidades de acadar un sistema de financiamento xusto e automático que pondere con xustiza o avellentamento e espallamento da nosa poboación.
A supresión do 75% dos concellos é unha medida desenfocada. O que precisa o mapa local galego é consorciar os servizos locais, para poder prestalos a xeito. Os concellos e os concelleiros cumpren unha función de aproximación das Administracións locais ao territorio que na Galicia, coa metade dos núcleos de poboación do Estado, resulta imprescindíbel. En realidade, o erro de Albert Rivera é querer resolver o mapa local dende o Estado no canto de internalizar o réxime local a prol das autonomías, para que cada unha defina o que lle cómpre a cada un.
O sistema electoral proposto por Rivera penalizaría inxustamente as forzas de ámbito galego, ao esixir un mínimo do 3% no Estado para obter deputados. Esta reforma impediría, “de facto”, que as forzas galegas tivesen representación no Congreso.
Galicia repousa sobre uns alicerces económicos que para o Estado son totalmente prescindíbeis. Velaí a vinculación entre autogoberno e benestar. Se o sr. Rivera leva adiante o seu programa de reformas, os partidos galegos non terán representación no Congreso, os intereses de Galicia non serán respectados na Conferencia de Presidentes e o seu autogoberno limitariase substancialmente. Galicia será máis pobre e dependente.

A creba do Estado de Dereito

A intromisión do Goberno do Estado na administración xudicial está a pór en risco a meirande parte dos controis que nos recoñecen como un Estado democrático de dereito. Intromisión que ten a súa orixe no outorgamento cidadán (novembro 2011) dunha maioría absoluta nas dúas Cámaras estatais, que lle dan ao PP o control dos Poderes lexislativo e executivo estatais. E nos graves defectos da regulación xerada polo PSOE e PP no tempo desque aprobaron a Constitución.
Este control determina que a maioría que apoia ao Goberno do Estado elixa indirectamente unha maioría absoluta do Tribunal Constitucional (TC). Isto quere dicir que as leis aprobadas pola maioría absoluta do Parlamento estatal van ser controladas canto á súa constitucionalidade por ese TC indirectamente nomeado por Rajoy e que fixa unilateralmente a súa axenda. Adiantando as cuestións que interesan (Catalunya, por exemplo) e adiando as que non conveñen (lei de taxas). Polo mesmo, os recursos de inconstitucionalidade contra leis autonómicas van ser decididos por un árbitro caseiro, case sempre favorábel aos intereses centralistas, pois que o Executivo estatal nomea indirectamente ao TC.
Mais este control falla tamén no que atinxe ao control da normativa regulamentaria e da actividade administrativa. As taxas limitan substancialmente o acceso á xustiza e, xa que logo, o control da legalidade da actividade administrativa. E o Goberno do Estado nomea indirectamente unha maioría absoluta do Consello Xeral do Poder Xudicial (CXPX), órgano de goberno dos xuíces que determinan os maxistrados que chegan ao Tribunal Supremo (TS) e á Audiencia Nacional (AN), que son os que levan a meirande parte do control real da actuación regulamentaria e político-administrativa do Goberno do Estado. Si, acertaron vostedes. Controlan indirectamente aos que lles controlan.
Velaí que sexa urxente unha fonda reforma, quizais constitucional, que garanta a independencia da xustiza, hoxe reducida aos níveis de Xulgados, Audiencias e, parcialmente, Tribunais Superiores. No caso da Galicia cumpriría, ademais, vincular a xustiza ao noso sistema de autogoberno e facela rematar a todos os efectos no TSXG.

Unha ruptura institucional

Rajoy vén de confirmar en Soutomaior a decisión do PP estatal de garantirlle as alcaldías ás candidaturas máis votadas. Unha solución formalmente constitucional e que só precisa da reforma da lei orgánica do réxime electoral xeral (LOREX), para o que abonda a maioría absoluta popular en ambas as dúas Cámaras estatais. Pero que conleva, a pouco que se olle para ela, unha auténtica ruptura institucional.
As regras do xogo electoral constitúen unha normativa que precisa do consenso social, doutro xeito as Institucións afástanse fatalmente da cidadanía. E, no Estado español, a normativa de elección de alcaldes e concelleiros remanece case invariábel dende 1979. Modificala a seis meses da convocatoria electoral só se entende en termos de defensa do interese partidista conxuntural do PP. Velaí a noxenta parcialidade desta decisión.
Porque é falso que esta medida resposte aos intereses da cidadanía, que segundo as últimas enquisas rexeita maioritariamente esta opción. E que busque máis democracia. O que se está a tentar é que unha minoría (quizais dun 23-26% do censo electoral) monopolice o poder local, rachando a regra da proporcionalidade representativa que informa as nosas Institucións. Regra, por certo, xa ben deturpada en prexuízo da participación e da representatividade populares pola inxustiza da atribución de escanos D´Hondt e polo elevado limiar do 5% que ten deixado ás veces ás portas dos Concellos máis do 25% do voto cidadán.
Unha maioría parlamentaria que é quen de rachar as regras do xogo institucional cando moi logo se vai asubiar o comezo do partido constitúe un perigo para a democracia. Porque, no canto de apostar pola integración das minorías no xogo institucional, tenta excluír as maiorías sociais da gobernanza, ao coñecer de súpeto que o seu devalo electoral -ben patente nunhas europeas nas que perdeu, na Galicia, dezaoito puntos a respecto das europeas do 2009- lle vai impedir o control que mantiña até de agora en moitos concellos.
As regras electorais dunha democracia han nacer da concertación e do consenso. Impoñelas dende unha maioría episódica que xa non representa á maioría social lévanos, fatalmente, contra as rochas da confrontación social e do autoritarismo.

Elección de alcaldes e vantaxismo

A constitución só esixe que os concellos se integren por cadanseu alcalde e concelleiros. Os alcaldes poden ser elixidos polos veciños ou polos concelleiros. Xa que logo, unha lei orgánica, que só require da maioría absoluta nas dúas Cámaras estatais (no poder do PP dende decembro do 2011) sería quen a impor, quer a elección directa dos alcaldes, quer unha sobreprima de concelleiros á minoría máis votada, de xeito que se lle atribuísen de pleno dereito a metade máis un dos concelleiros.
Velaí a trascendencia de lle outorgar maioría absoluta nas dúas Cámaras a un partido, porque ficará libre de aprobar os Decretos-Leis e Leis Orgánicas que lle peten e de controlar a elección dos Tribunais Constitucional, Supremo, de Contas e do Consello do Poder Xudicial e, dende logo, a axenda do primeiro dos mesmos. Un poder case omnímodo.
Mais, con ser plenamente constitucional e con contar o PP estatal con lexitimidade de orixe abonda, unha reforma desta caste carece de lexitimidade de exercicio, pois que suporía unha mutación institucional implícita ás regras do Dereito electoral, que até de agora constituiron, no nível local, materia consensuada. Igualiño ca en todos os sistemas democráticos da nosa Europa. Para máis, esta reforma constituiría unha inaceptábel concentración de poder, lesiva para a participación cidadá, para o control democrático e para a efectiva prevención da corrupción.
De se concretar esta reforma na atribución da maioría absoluta da Corporación ao partido máis votado, a segunda forza política sería a máis prexudicada, pois que repartiría co resto dos partidos o resto dos concelleiros proporcionalmente, enfrontando á maioría absoluta en moitos casos unha pluralidade de forzas sen segunda opción salientábel. Velaí un risco que ao mellor non calculou o PP: a formación de inéditas coalicións preelectorais, lexitimadas politicamente por mor da lesividade e unilateralidade dunha tal reforma.
Unha reforma que, por moitas voltas que lle dean, non lle atoparán máis xustificación ca a consecución dos intereses partidistas –e conxunturais- do PP.

Menos deputados, menos democracia?

O PP ven de promover a redución dos deputados do Parlamento de Galicia dos 75 actuais a 61. O certo é que nas democracias occidentais téndese a que o Dereito electoral sexa materia consensuada e, de feito, moitos Estatutos autonómicos esixen maiorías de dous terzos para reformar as regras do xogo electoral, mais non é o caso de Galicia onde xa o Presidente Fraga limitara a proporcionalidade democrática ao esixir o limiar do 5% de votos para acceder ao Parlamento, no canto do 3% que existía antes do 1993.
O “leit motiv” da reforma disque é o aforro. 14 deputados menos poden ser, canto máis, 3M€ de aforro/ano, moi inferior ao que se acadaría de rebaixar a retribución dos 75 deputados a 3000 €/mes, como propuxeron os galeguistas de CXG en xuño deste ano. E, dende logo, de se tratar de eliminar duplicidades e afinar as nosas Institucións nada semellante ao aforro que acadaríamos de suprimirmos as Deputacións (30 M€/ano só en cargos representativos -108 deputados e 4 presidentes- e asesores), os Subdelegados e Delegado do Goberno ou os totalmente prescindíbeis -na súa función actual- senadores.
Ninguén pode dubidar da legalidade estatutaria da reforma, da súa presenza no programa electoral popular nin da súa conexión cidadá co falso “mantra” da austeridade. O que esixía outra axilidade política ás tres forzas da oposición parlamentar (PSdeG, BNG e AGE), quer pactando contraprestacións, como a rebaixa do limiar de acceso ao Parlamento ao 3 por cento ou unha mellora da proporcionalidade territorial, quer asumindo unha posición unitaria en contra da reforma que fixese ouvir que o seu obxectivo era degradar a representatividade electoral. Velaí como a oposición parlamentar amosou outravolta a súa incapacidade para xerar un relato alternativo, deixando a iniciativa no centro do campo ao PP de Feijoo.
As regras do xogo electoral serán, pois, menos xustas despois da Semana Santa. E o Dereito electoral galego agardará pola reforma que lle dea meirande proporcionalidade e representatividade, suprimindo eses inxustos limiares do 5 por cento e garantindo normas democráticas esenciais como as candidaturas abertas, a posibilidade de revogación a metade dos mandatos ou mesmo a circunscrición electoral única.

La vía republicana es una alternativa a las carencias del bipartidismo y la Corona

La durísima recesión que sufre el Estado español desde hace casi seis años y la larga sucesión de escándalos de corrupción que afectan principalmente a los dos principales partidos (PP y PSOE) ha puesto de manifiesto la existencia en España de una profunda crisis institucional que afecta a muchos de los principios rectores del Estado nacido después de la Constitución de 1978.

Bipartidismo dinástico y “ocupación institucional”
La realidad, hoy día, es que los dos principales partidos españoles (PP y PSOE) han gobernado siempre, desde 1982, con sus respectivas mayorías absolutas o, en minoría mediante acuerdos parlamentarios y nunca con coaliciones de gobierno. Su hegemonía parlamentaria, amparada en una regla “D´Hondt” que desnaturaliza totalmente la teórica proporcionalidad del sistema, se hizo particularmente acusada en las elecciones de marzo de 2008, reducidas mediáticamente a un duelo a sangre y fuego entre el PSOE de Zapatero y el PP de Rajoy.
30 años de hegemonía bipartidista han contaminado todas las estructuras del Estado. Porque, si bien el artículo 8 de la Constitución dispone que la organización y funcionamiento de los partidos democráticos ha de ser democrático, en la práctica esta regla no rige para los partidos políticos españoles, singularmente PP y PSOE. Porque estas organizaciones se han ido convirtiendo en estructuras burocráticas dirigidas por el Presidente del Gobierno del Estado o el candidato a dicho cargo del principal partido de la oposición con el concurso de una pequeña élite de mandarines orgánicos, parcialmente compensada por estructuras territoriales semejantes en las naciones y regiones del Estado constituídas alrededor de los Presidentes autonómicos.
Estas elites son las que median y/o proporcionan el abundante empleo público a disposición de los dos principales partidos (asesores de alcaldes, Ministros y Consejeros autonómicos, personal de confianza, directivos de las empresas públicas…). También las que seleccionan los candidatos partidarios a las más altas Instituciones del Estado, elegidos por el Gobierno o en sede parlamentaria. Así, la hegemonía bipartidista del PP y PSOE elige en el Senado y en el Congreso los 20 vocales que gobiernan el Consejo General del Poder Judicial y 8 de los 12 Magistrados del Tribunal Constitucional (otros 2 los elige dicho Consejo General y los otros 2 el propio Tribunal Constitucional). También elige a los miembros del Tribunal de Cuentas (responsables de la fiscalización de las cuentas de los partidos políticos y de las Administraciones Públicas).
Naturalmente, el problema no es la elección parlamentaria de estas Instituciones, sino el perfil de los candidatos que se promocionan. Porque, en una inmensa mayoría de los casos, desde 1983 PP y PSOE eligen personas absolutamente fieles a sus respectivas direcciones orgánicas. No se priman los mejores “curriculums”, ni la capacidad de trabajo, crítica o análisis, sino la simple fidelidad a la dirección del aparato. Hasta el extremo de que la sustitución brusca de una Dirección orgánica por otra a consecuencia de un Congreso (como ocurrió con el PP de Galicia en 2006 o con el PSOE en 2000) supone la liquidación o jubilación, no siempre honrosa, de la “vieja guardia”.
Si a esta situación le añadimos que un politizado Consejo General del Poder Judicial es el que selecciona, entre los magistrados de carrera del Poder Judicial a los miembros del Tribunal Supremo y a los Presidentes  de los distintos Tribunales Superiores de Justicia autonómicos y  Audiencias Provinciales, podemos interpretar adecuadamente como un sistema judicial básicamente independiente por sus garantías y provisión de jueces y Magistrados, como el español, presenta grados inasumibles de contaminación partidista en su cúpula. Que es donde peor funciona y de donde emanan sus decisiones más controvertidas y, a la postre, socialmente desprestigiadas.
El bipartidismo, pues, ha contaminado casi todas las Instituciones y ha llegado a colonizarlas. Y este proceso no ha podido ser detectado o revertido por las propias Instituciones, toda vez las mismas que tenían que actuar de contrapoder o contrapeso se hallaban impedidas para ello por su propia colonización bipartidista.

La Corona no ha cumplido su función constitucional
Quedaba la Corona que, según el artº 56 de la Constitución, es símbolo de la unidad y permanencia del Estado y arbitra y modera el funcionamiento regular de sus Instituciones. Pero la Corona no ha cumplido dicho cometido y se ha convertido en parte del problema y nunca de la solución.
El Rey Juan Carlos fue designado para suceder en la Jefatura del Estado al general Franco por el mismo dictador. Muchos piensan, sin embargo, que la ratificación popular de la Constitución de 1978 le atribuyó una legitimidad de origen . Pero lo cierto es que el Reino de España transitó a la democracia después de la muerte del general Franco (1975) “de la ley a la ley”, en palabras del preceptor del Rey y ministro franquista Torcuato Fernández-Miranda. La Ley que sirvió para verificar la transición fue la ley de Reforma Política, aprobada en 1976 como parte del cuerpo constitucional del Estado autoritario. Fue la propia Cámara franquista (de designación corporativa y no democrática) la que dictó el proceso jurídico que permitiría el paso de la dictadura a la democracia. Ello determinó, desde luego, destacadas limitaciones a la voluntad popular. No se pudo cuestionar el papel del Ejército, dirigido integramente por los vencedores de la Guerra Civil, ni el de la Iglesia Católica (los Acuerdos que regulaban las relaciones con la Santa Sede se aprobaron, con rango de Tratado Internacional, el 4 de enero de 1977, antes de las primeras elecciones democráticas, dando así un contenido previo y predeterminado a  “las relaciones de cooperación entre los Poderes Públicos y la Iglesia Católica” previstas en el artº 16.3 de la Constitución como matiz a la aconfesionalidad estatal).
Y, claro, tampoco el de la Monarquía borbónica, instaurada y no restaurada (fue inaplicada la ley dinástica) por Franco.
El Rey, sin embargo, ganó muchos enteros en la consideración ciudadana por su presunta proactividad en la neutralización del golpe de estado del 23-F-1981. Sobre la verdad histórica de lo ocurrido en dicho día sobran las investigaciones y publicaciones recientes. Lo que nos interesa, a estos efectos, es que el Rey, a partir de marzo de 1981, se sintió cómodo con la reconducción del proceso democrático que se llevó a efecto desde el golpe fallido. Se sintió cómodo con la grave limitación al derecho de gallegos, catalanes y vascos a su autogobierno patente en la Ley de armonización autonómica (LOAPA) aprobada por el Gobierno de la UCD con el apoyo de la oposición del PSOE. Se sintió cómodo con la práctica liquidación de UCD y PCE en las elecciones de octubre de 1982. Se sintió cómodo con el bipartidismo instaurado desde 1982-1983.
Ejemplos hay varios. Cuando, en plena crisis de las Azores, Aznar se compromete con Bush y Blair a iniciar la guerra de Iraq (marzo de 2003), el conjunto de los grupos parlamentarios de la oposición solicitaron una audiencia real para pedirle que se respetasen las competencias de las Cortes para aprobar la guerra. Pues bien, el Rey cortocircuitó esta petición recibiendo al jefe de la Oposición socialista, Rodríguez Zapatero, y escenificando que la Corona sólo valoraba en realidad a las fuerzas políticas que habían instaurado el turnismo bipartidista, tan grato a los Borbones desde 1876.

Un Rey monolingüe en una España plurinacional
El Rey, además, no ha sabido (o, directamente, no ha querido) conectar con la pluralidad nacional española, más allá de chapurrear dos frases en gallego-portugués con el portavoz del BNG cuando hay que proponer candidato a Presidente del Gobierno o un párrafo en catalán en sus discursos cuando visita el país mediterráneo. Pocos han hecho notar que el Rey veranea en Palma, una ciudad cuya lengua propia es el catalán y cuya población lo habla mayoritariamente. Pues bien, su desafección y la de su Familia para con la lengua propia de Mallorca y de las Illes Balears, en general, siempre ha sido patente. Cuando el veraneo de la Reina (única que ha ocupado Marivent este verano de 2013), le ha costado 2M€ al Govern.
Y es que el Rey poco ha hecho por ganarse la adhesión de catalanes, vascos y gallegos. En 2002, en San Millán de la Cogolla (Rioja) proclamó “urbi et orbe” que el castellano había ganado pacifica y merecidamente su rango de lengua común y presumía, contra toda evidencia científica, de más de mil años de su uso literario. Por otra parte, a lo largo de las 28 Navidades en las que nos ha hablado desde su Discurso de Navidad, el 100% de sus palabras ha sido en perfecto castellano. Nunca, a lo largo de dichas 28 salutaciones navideñas, se le ha ocurrido regalarnos a gallegos, catalanes (y valencianos y baleáricos) y vascos con un “bona nit”, “boa noite” o “zorionak”.

La ley no es igual para todos
Pero lo que ha hecho descender drásticamente la valoración ciudadana respecto del Rey y la Corona ha sido el escándalo judicial protagonizado por el duque de Palma, Iñaki Urdangarín, esposo de su hija Cristina de Borbón. La ciudadanía opina mayoritariamente que la hija del Rey debería ser imputada, como lo está la esposa de Diego Torres, socio de Urdangarín en Noos, teniendo en cuenta tanto los cargos directivos ostentados por Cristina de Borbón en dicho Instituto como el enriquecimiento sustancial y presuntamente ilícito obtenido por el matrimonio. Un enriquecimiento que ahora le permitirá a la hija del Rey llevar una vida de millonaria en Genève, donde se ha establecido con sus hijos y esposo para huir de la presión mediática.
Y es que la presión de la Agencia Tributaria Estatal (AEAT) sobre el proceso Urdangarín ha sido muy evidente, elaborando y aportando a sede judicial sucesivos informes periciales absolutamente parciales y sólo dirigidos a salvar de la imputación a la Infanta. En este sentido, la parcialidad de la Agencia estatal sólo ha sido superada por un Ministerio Fiscal que se adhirió incondicionalmente al recurso de apelación presentado por Cristina de Borbón contra su imputación.
En cualquier caso, el affaire Urdangarin ha puesto el foco también en la inmensa fortuna de Juan Carlos de Borbón, generada a lo largo de sus 38 años de reinado y en la falta de transparencia de la sucesión hereditaria de su padre, que parece haber aportado al Rey un buen incremento de su patrimonio sin haber pagado los correspondientes impuestos.
¿Cuáles han sido los grandes negocios del Rey que han hecho convertirse en un hombre millonario a aquel que carecía de medios de fortuna?

Falta de transparencia y pretensión de impunidad
Al final, la característica más importante de la Corona  y del entramado institucional que la ampara (PP, PSOE e instituciones “ocupadas”) es la falta de transparencia y un deje persistente de impunidad, como si este entramado institucional bipartidista, la Corona y las conexiones con las principales empresas del IBEX 35 (singularmente eléctricas y grandes constructoras) constituyesen el núcleo duro del Poder en el Estado español al margen de la voluntad ciudadana.
Por lo que, teniendo en cuenta la degradación económica e institucional, parece evidente que toca proceso constituyente, si bien la solidez de la mayoría absoluta del PP en las Cortes y muchos Parlamentos autonómicos, el hecho de que el PSOE comparta problema y no sea solución y la falta de vertebración sólida (por ahora) de alternativas políticas ajenas al bipartidismo permiten prever otros escenarios alternativos, si bien los procesos electorales de 2014 (europeas) y 2015 (locales y todas las autonómicas, menos las tres naciones y Andalucía) van a ahondar en este hundimiento bipartidista y van a hacer patente la necesidad de nuevas soluciones políticas a un sistema anticuado, corrupto y amortizado. Y como única fórmula de solución al problema, la necesidad de la solución republicana.

Avance de la segunda parte
Queda para una segunda parte de este trabajo el estudio de este posible cambio constituyente y, en concreto, qué tipo de transformación política podría generar el advenimiento de una posible forma de gobierno republicana. Si la República sería gallega, catalana o española. Federal, confederal o unitaria. República como forma de gobierno o como sistema de valores ciudadanos.