Recentralización e involución política

No estado español sempre foron unidos os procesos de democratización e avance nas liberdades e os de recoñecemento do dereito ao autogoberno das nacionalidades. Velaí as experiencias das dúas repúblicas e a transición até o golpe de Estado do 23-F, aproveitado para reconducir á baixa o autogoberno galego, catalán ou vasco e para acoutar a democracia nas canles só representativas, nunca participativas, do bipartidismo dinástico.
Para Galicia, asemade, coinciden os periodos de democracia, liberdade e autogoberno cos de benestar económico e progreso social e cultural e as longas noites de pedra do dependentismo, do centralismo e do autoritarismo co atraso económico, anomia social e páramo cultural. Só o autogoberno garante o benestar, porque somos pouco máis do 5% do PIB e da poboación estatais e porque os nosos alicerces económicos son secundarios para España.
Dende 2006 Rajoy, axudado e mesmo pulado por UPD e despois por C´s, enfrontou o afondamento do autogoberno das nacionalidades dende o recurso ao Estatut de Catalunya, aprobado pola cidadanía catalá no 2006, acadando o seu obxectivo de anulalo parcialmente coa sentenza do Tribunal Constitucional de xuño do 2010. Unha sentenza que marcou o punto final a respecto das posibilidades de evolución cara un Estado plurinacional da Constitución do 1978, nas que moitos acreditabamos.
A maioría absoluta do PP de novembro do 2011 e a crise económica foron o pretexto perfecto para desenvolver un intenso proceso de recentralización fronte ás autonomías e os concellos (novas leis de modernización de gobernos locais, educativa e de educación), que coincide cun decidido pulo á privatización de servizos públicos a prol dos grandes lobbies construtores-concesionais e cunha política de recentralización económica a prol dos grandes capitais multinacionais e estatais e contra a urdime de pemes galegas (anulación do concurso eólico, recuperación das competencias autonómicas en enerxía, contratación pública orientada a grandes operadores que exclúe na práctica ás empresas locais…).
A doutrina recentralizadora acompáñase da involución política no eido das liberdades (lei mordaza, tendencia á criminalización da discrepancia co sistema dinástico…) e acada a máxima expresión na negativa do sistema dinástico -agora tripartito- a toda evolución que recoñeza a plurinacionalidade española, dándolle unha saída política á cuestión catalá.

Macron e a Europa

Como xa prognosticamos hai quince días, gañou Macron moi amplamente. O escrutinio ao 77% dálle a Mme. Le Pen o 36,6% dos votos fronte ao 63,4% de Emmanuel Macron. Moi pouca colleita extremista para tanto balbordo, cando amplos sectores (fálase do 20%) da dereita dura de Fillon xogaron á extrema dereita e un irresponsábel sector da esquerda de Mélenchon amosou unha equidistancia merecente da reprobación do conxunto dos demócratas.
Vencido (polo de agora) o feixismo, cómpre ollar para o trunfo deste Presidente sen partido. Esquerda, centro e dereita democráticas aliñáronse a carón deste Presidente, o máis novo dende o corso Bonaparte. Mal menor? Moi probabelmente. Un candidato que medra do 24% ao 64% entre a primeira e a segunda volta suma por exclusión. É evidente.
Macron ten agora dúas prioridades. A primeira deseñar unha estratexia cara ás eleccións parlamentarias de xuño. Cal será a súa aposta? O esquerdista alternativo Mélenchon pode acadar a maioría na segunda volta en moitos distritos, mentres a dereita republicana é moi difícil que obteña un grupo potente. De calquera xeito, semella que Macron non ten tempo de cooptar candidatos parlamentarios gañadores.
Máis voltas ten a pegada que poida causa Macron na nova Europa. Descontado o tempo de impasse das lexislativas francesas de xuño e as eleccións xerais alemás de setembro, Macron ten a lexitimidade de lle dar pulo a unha anovada federalización da Europa, de construír un discurso da unidade europea que lle opór ao brexit, mais tamén ao depresivo relato dos primeiros ministros húngaro, polaco e español ou á ollada curta dos ministros de Finanzas holandeses, fineses ou alemáns. Os liberal-demócratas do flamengo Guy Verhofstadt ou do FDP alemán e o Partido Demócrata italiano, outravolta dirixido polo fiorentino Matteo Renzi, de seguro estarán ao seu carón nesta andaina.

A arrincadeira. Alberto Rivera e Macron
Poucas ocasións mellores para dar o espectáculo ca a autocomparanza entre os cidadáns Albert Rivera e Inés Arrimadas e o presidente eleito Emmanuel Macron. Nin C’s nin UPD encaixan no esquema liberal-demócrata europeo, onde fan parte o PNV e o PDCAT, a antiga Convèrgencia. Semella que en Bruxelas xa se decataron e porán aos laranxiñas no seu sitio, máis cedo ca tarde.

O medo de Núñez Feijóo

A Xunta vén de aprobar un decreto de atención ao cidadán que desnaturaliza absolutamente a política de discriminación positiva que lle esixe a Lei de Normalización Lingüística. De hoxe en diante, o mero feito de que o cidadán use o castelán activará a resposta, verbal ou escrita, da Administración autonómica nesta lingua. Até de agora (na teoría, como a todos vostedes lle consta) a lingua de uso preferente era o galego e o castelán usábase obrigatoriamente só cando o demandaba expresamente o usuario.
As políticas de discriminación positiva veñen esixidas polo Estatuto de Galicia, pola Lei de Normalización Lingüística de 1983 e polo Plan de Normalización Lingüística do 2004 (ambos os dous aprobados no Parlamento por unanimidade). O galego é a nosa lingua propia, aínda de uso maioritario, mais minorizada por circunstancias históricas e pola actuación a prol do castelán dun Estado español moi pouco respectuoso coa nosa lingua. A Constitución impón un desequilibrio normativo a prol do castelán, xa que só este é de coñecemento obrigatorio. Neste contexto, estas políticas son esenciais para compensar parcialmente a abafante imposición do castelán en todos os ámbitos da vida pública e comunicacional. Velaí a gravidade deste decreto, que semella pensado para reducir drasticamente o uso e máis o prestixio do galego na vida administrativa.
Como se lle ocorreu esta medida a Núñez Feijóo ás portas das nosas eleccións nacionais? Por medo. Mentres case todos vimos fóra de xogo á candidata de C’s, Cristina Losada, no debate da CRTVG, o líder do PPdeG presentiu o perigo de perder uns milleiros de votos, basicamente concentrados en Vigo e A Coruña e que xiran arredor dos sofismas de Galicia Bilingüe. Por iso retrucoulle en castelán e lle dixo que falaba castelán cando lle petaba. Como xa pasou nas eleccións do 2009 para frearlle o paso á UPD de Rosa Díaz, o líder da dereita subordina a normalidade a respecto do galego que profesa a grande maioría dos seus votantes para reter uns poucos votos de persoas extremistas na cuestión lingüística, ao xulgalos esenciais para manter a maioría absoluta.
Galicia Bilingüe, afastada da centralidade e irrelevante socialmente, segue a lle marcar a axenda política ao PPdeG.

Podemos y C´s asumen con mucha dificultad la autonomía local de sus organizaciones

En efecto, parecen llegar tiempos en los que a las propuestas de la llamada Nueva Política se les exigirán no solo valores de transparencia, regeneración democrática y participación cívica, sino un relato basado en la pluralidad nacional del Estado y en la autonomía local, al tiempo que formulaciones socialmente integradoras, realistas y basadas en el sentido común, que huyan de propuestas poco maduradas o inviables.
La Gran Recesión golpeó duramente la sociedad mediante políticas de austeridad inmisericorde pensadas en los intereses de una pequeña élite financiera, que liquidaron o limitaron muchas de las conquistas del Estado del Bienestar, perjudicando gravemente los tejidos empresariales locales y a las clases medias y trabajadoras. Al mismo tempo, el bipartidismo dinástico (PSOE-PP), apoyado en la Corona y en la estructura institucional de la transición, mantuvo los privilegios de la llamada de modo gráfico, aunque excesivamente genérico “casta”, mientras intentaba tapar las corrupciones que emanaban del sistema de 1978 e intentaba tapar las corrupciones varias del sistema de 1978. En el ámbito de los servicios públicos de los municipios, se adoptaron decisiones tan lesivas como la de la ley de racionalización y modernización de los gobiernos locales de 2013, que potenció las Diputaciones, apostando por las grandes empresas multinacionales y estatales, en lugar de por la calidad en la prestación de los servicios públicos y por las empresas locales.

Traslaciones tardías
El 15-M modificó la agenda política y sensibilizó amplios sectores de las clases medias respecto a la necesidad de un cambio de paradigma, de una profundísima renovación de un sistema institucional acabado. Sin embargo, las traslaciones políticas de este espíritu del 15-M tardaron en llegar. En Galicia surgió en 2012 con fuerza la opción de la Alternativa Galega de Esquerdas (AGE), fundada a partir de la Anova de Beiras y de Esquerda Unida, filial gallega de IU. AGE se convirtió en la tercera fuerza política en las elecciones al Parlamento gallego del otoño de 2012, pero desaprovechó su posición de privilegiada fuerza emergente por disputas estratégicas sobre su mayor o menor vinculación al proyecto estatal de IU y, en un segundo momento, respecto a la conformación de una nueva alternativa estatal de izquierdas, más o menos vinculada a Podemos.
Después de las elecciones al Parlamento Europeo de 2014 surgió con fuerza la alternativa de Podemos, que ha llegado a superar a PP y PSOE en la intención directa de voto. Por su parte, Ciudadanos (C´s) se convirtió en un nuevo referente al ser cuarta fuerza en las elecciones de marzo al Parlamento andaluz, multiplicando por diez los votos obtenidos por UPD y finiquitando, de hecho, la corta historia de este partido.
Ahora bien, la novedad de estas formaciones y su compromiso teórico con la regeneración política no ha garantizado siempre su ruptura con las formas de la vieja política de PP y PSOE. C´s ha desconcertado a sus simpatizantes en Galicia pasando en 48 horas de no presentar candidatura propia en A Coruña y Ferrol a formalizarla, después de supuestas presiones sobre su dirección estatal para que los alcaldes populares de A Coruña y Ferrol contaran con el bastón de los de Albert Rivera, único que podía garantizarles su continuidad en las respectivas alcaldías. Por otra parte, aunque Marea Atlántica de A Coruña y Lugo Novo han demostrado independencia, pluralismo y capacidad de integración, otras candidaturas cívicas han dado lamentables espectáculos, como su división en Vigo y Ferrol, el veto de EU a Lugo Novo o la anulación de las legítimas primarias de Ourense en Común para evitar que fuese candidato Xosé Mosquera, candidato propuesto desde la formación galleguista -fundada en 2012- Compromiso por Galicia.

¿Hay madurez política?
En general, tanto Podemos como C´s parecen asumir con mucha dificultad la autonomía local de sus organizaciones y minusvaloran claramente la importancia de estas elecciones municipales, lo que resulta poco compatible con el impulso regeneracionista de la nueva política. Por otra parte, se echa en falta un discurso que aúne los valores de transparencia, regeneración y participación ciudadana con un ejercicio realista de la política, basado en el sentido común, que huya de “postureos” y ocurrencias propositivas.
Porque aquí radica el gran dilema de la llamada Nueva Política. Aunar esos valores de regeneración, transparencia y participación cívica con el reconocimiento de la autonomía local y de la pluralidad nacional del Estado, ya que poco regeneracionismo y poca participación se pueden impulsar desde el ejercicio del “centralismo dedocrático”. Y, por otra parte, dotar a los proyectos políticos de esta nueva política de grandes dosis de realismo y sentido común, buscando amplios acuerdos e integración social en la búsqueda de un mínimo común denominador alejado de formulaciones extremistas o teorizantes.

Galego e política

Hai agora seis anos a cimeira do PPdeG partillaba canda Rosa Díaz (UPyD) e os sectores máis extremistas contra o “status” xurídico e social da nosa lingua unha demostración nas rúas compostelás contra o Decreto do Goberno de coalición que regulaba o galego no ensino. Decreto que obtivera a aprobación da representante do PP, Manuela López Besteiro, malia trasacordasen no último intre por razóns de cálculo electoral.
Deste xeito, o PP rachaba o consenso lingüístico (presente no Plan de Normalización do 2004, aprobado pola unanimidade do Parlamento) para tentar apañar uns milleiros de votos. Poucos cuantitativamente, pero fulcrais para acadar cadanseu escano adicional nas circunscricións d’A Coruña e Pontevedra. A ladaíña, o conto, da imposición do galego comezaba.
Xa con Feijóo na Xunta, aprobouse unha reforma da lexislación de emprego público que eliminou a obrigatoriedade das probas en galego e promulgouse un Decreto de plurilingüismo que, na práctica, excluiu o galego do ensino infantil nas cidades e do ensino das matemáticas e das ciencias nos níveis educativos obrigatorios. Os orzamentos para a normalización lingüística, mentres, diminuían un 60%.
O Goberno de Feijóo non é o único responsábel dos dados alarmantes reflectidos na última enquisa do IGE, pois que existen outros factores históricos, sociais e económicos. Mais si é responsábel de boa parte da tendencia de devalo dos últimos anos. Nun contexto no que o Estado español non recoñece a igualdade xurídica do galego na Constitución e tende, na práctica, ao monolingüísmo, os Poderes autonómico e locais son os únicos que poden compensar, só en parte, esta tendencia abafante. Por outra banda, o desleixo, cando non neglixencia, do Goberno de Feijóo e dos gobernos locais d’A Coruña e Vigo (este socialista) emitiu unha clara mensaxe: aos que mandan non lles interesa o galego nin que os axentes sociais evolúan cara un escenario de normalización. E as mensaxes do Poder sempre se entenden a xeito.
Velaí que sexa urxente chegarmos a novos consensos sociais para lle dar un novo pulo á lingua, que comece por arrincar o galego da liorta política. Liorta onde, por certo, o meteu o PP ao racharen o consenso lingüistico hai agora seis anos.

ETA: camiño da autodisolución

Os presos de ETA veñen de sinalar a fin da violencia en Euskadi. Até a fin do 2011 o colectivo, canda o resto da organización terrorista, teimaba en esixir concesións políticas inaceptábeis, como denunciou o PNV ducias de veces. Despois da declaración de cesamento indefinido da violencia, a banda xa desbotaba calquera esixencia política e limitábase a pedir “paz por presos”, mais esixindo algo semellante a un indulto xeral.
A declaración deste día recoñece o mal causado pola violencia e admite que o achegamento dos presos a Euskadi e máis a súa progresiva liberación se desenvolva un a un e no marco dos beneficios e progresións de grao do Dereito penitenciario. Dereito penitenciario que, por certo, recoñece o dereito de todos os presos a cumprir condena preto das súas familias, sexan de ETA, de Resistencia Galega, atracadores ou estafadores. Velaí que alcumar esta declaración de falsa ou irrelevante, manifeste unha evidente falla de visión social e política ou o propósito de tirar proveito electoral a curto prazo do inmobilismo político que segue a sobrancear na acción da UPyD e do PP, malia que neste último caso con evidentes.excepcións no mundo das conversas privadas e dos contactos informais.
Agora o seguinte paso habería ser o desmantelamento total da estrutura militar da banda e a entrega e/ou inutilización das súas armas e explosivos. Unha tarefa que é, xa, urxente e que vai requerir da intervención dalgunha caste de control obxectivo e independente, quizais mellor residenciado no ámbito europeo.
Acadado o desarme total sería preciso reagrupar todos os presos a carón da súa residencia e avanzar en solucións individuais de progresión penitenciaria que sexan quen de cumprir a décima regra do Pacto de Ajuria Enea (1988): a reinserción social dos presos logo de se acadar a permanente ausencia de violencia. Un Pacto, cómpre non esquecelo, tamén asinado daquela polo PP.
Canto ás vítimas cómpre multiplicar o apoio (canda ás vítimas da violencia machista e, en xeral, ás secularmente esquecidas vítimas dos delictos) e ouvilas sempre nesta caste de procesos. Mais, de certo, non se lles pode recoñecer ningunha caste de dereito de veto.

Hai partido

Os poucos inquéritos elaborados desde que Feijóo disolveu o Parlamento tracexan un escenario aberto no que, de calquera xeito, son constantes a tendencia á baixa do PP (entre catro e sete puntos), do PSOE (entre tres e cinco puntos) e do BNG (perda de dous a tres escanos). As bolsas de abstención decidida, voto en branco e antigo voto aos tres partidos parlamentares, hoxendía indeciso, constitúen un escenario no que resulta moi complexa a atribución de porcentaxes de voto definitivos e, xa que logo, de escanos. Polo que unha reedición da maioría absoluta popular é, nesta conxuntura, moi dubidosa.
Porén, o inexorábel desgaste da recesión non afortala as perspectivas electorais de BNG e PSOE, que baixan en conxunto tanto como o PP, en termos porcentuais. Canto á coalición táctica entre Beiras e EU semella que podería consolidar unha representación cinguida ás perdas do BNG, o que demostraría que a famosa Alternativa (autocentrada na esquerda anticapitalista e pechada de feito ao galeguismo, á socialdemocracia e ás correntes ecoloxistas e progresistas representadas por CXG) constitúe un xogo de suma cero que non é quen de lle tirar votos a un PSOE e a un PP que poderían perder votos a mancheas.
Semella evidente, xa que logo, que hai partido. E que os votantes dubidosos de PP e PSOE e máis os abstencionistas activos e pasivos poderían ficar na casa ou optar por un mal menor. Nin BNG nin Beiras-EU, polo de agora, teñen capacidade de incidencia real nestes amplos espazos electorais, tamén vetados á UPD pola súa nula implantación galega e polo seu centralismo extremo.
O que, aventuras de D. Mario Conde á parte, deixa como única forza con capacidade real de xogo transversal ao longo de case todo o abano político (excluída a dereita dura convencida da bondade da liquidación do Estado do Benestar e máis a esquerda dogmática) a CXG. Que, porén, xoga con moi graves limitacións de tempo e de medios.
O que ninguén pode dubidar é que esa demanda transversal e ese espazo electoral existen. Que as posibilidades reais de que o PP perda a maioría absoluta poden depender de que estes votos non fiquen no PP ou na abstención. E que, hoxendía, semella que nin o PSOE, nin o BNG nin a nova coalición anticapitalista teñen capacidade real de incidir nese espazo que é xusto no que se van xogar as eleccións.

Novo ciclo político?

Co 90% escrutado, PP e PSOE andaluces acadaron un empate técnico en votos, ao fío dun 40%, malia que, por mor da distribución territorial o PP acade 50 escanos (gaña 3) e o PSOE 47, que perde 9, dos que 6 van a IU, que duplica a súa representación, a rentes dun 12%. Os votos do centro-esquerda, se incluímos nel ao PA acadan un 55% fronte a un 44% do binomio PP-UPD. O xiro á esquerda é substancial.
O PP ficou moi lonxe da maioría absoluta e non é quén de rendibilizar o grande avance acadado nas últimas municipais e xerais que daban aquela por descontada. A pesares dun PSOE que levaba 30 anos gobernando e no que abrollaban casos de corrupción tan graves como o dos ERE. Unha volta máis a corrupción non decidiu a remuda política, como tampouco a decidiu en maio pasado no País Valencià.
Gobernará a esquerda, probabelmente en coalición. Esas coalicións que son a fórmula de goberno común en case toda a Europa. E abrolla, como grande vítima colateral Javier Arenas, ao que responsabilizarán dun fracaso en grande parte motivado pola política do Goberno Rajoy nestes tres meses.
Nas eleccións asturianas tampouco houbo maiorías absolutas e si 5 partidos representados nos 45 escanos do seu Parlamento. A grande baixa da participación prexudicou á dereita que, malia todo, mantén unha maioría en escanos, que non en votos (23 sobre 45; dos que un Foro xa consolidado achega 13 e o PP 10) que lle permitirá gobernar en coalición. Unha coalición lóxica, malia ser o PSOE a opción máis votada. Cherines Fernández partillará o goberno co Presidente Cascos.
O PSOE gañou en votos e escanos (16 sobre os 15 de hai dez meses). Os outros dous escanos que perde o Foro alargan a representación de IU (sobe a 5) e a UPD. Porén, PSOE e IU manteñen unha igualdade substancial en votos co bloque Foro Asturias-PP.

A ARRINCADEIRA
Hai outras ensinanzas destes dous procesos. Rachouse o dogma de que a abstención sempre prexudica á esquerda. Os máis votados non gobernarán. Rubalcaba aproba con notábel alto as súas primeiras eleccións despois do Congreso Federal do PSOE cunha porcentaxe de votos (40% en Andalucía e 32,5% en Asturias) que volve instalalo na centralidade, malia a suba moi evidente nos dous territorios de IU.
E o Goberno do Estado, con Rajoy á fronte, recibe un moi serio aviso.