A chantaxe de Villar Mir

O Grupo Villar Mir é propietario do 57% de Ferroglobe, empresa titular de seis concesións administrativas para a produción de enerxía hidroeléctrica nos ríos Xallas e Grande do Porto, na nosa Costa da Morte. Estas concesións son inescindíbeis da actividade industrial das fábricas de ferroaliaxe de Cee e Dumbría (400 postos de traballo directos e indirectos), segundo ditaminou no 1994 a Xunta no título concesional e foi logo confirmado polo TSXG e polo TS, que desestimaron os recursos de Villar Mir. Ferroglobe tamén é propietario dunha fábrica de silicio en Sabón-Arteixo e desenvolve alí un proxecto de I+D para fabricar silicio solar, que dá emprego a 29 traballadores.
Ferroglobe sostén unha grande débeda financeira e di precisar con urxencia (este mesmo ano) da venda das centrais hidroeléctricas, coas que conta ingresar 255M€ do fondo canadiano Brookfield. Velaí que aprobase un acordo cos sindicatos estatais para que apoien esa escisión das concesións como único instrumento de viabilizar un Plan Industrial que garanta o mantemento do emprego nas fábricas do Grupo no Estado. A CIG rexeitou negociar este acordo, que conta coa oposición unánime de todos os traballadores do Grupo na Costa da Morte.
O asunto está claro. Se a Xunta permite esta escisión de activos e ulterior venda, as fábricas de Cee e Dumbría serán inviábeis e a Costa da Morte perderá eses 400 postos de traballo e a principal actividade industrial dunha bisbarra economicamente deprimida.
Porén, os 255 M€ que potencialmente entren na caixa de Ferroglobe non garanten en absoluto o mantemento do emprego das fábricas de silicio n’A Coruña, máis aló do valor da sinatura dos directivos do Grupo Villar Mir no acordo asinado en Madrid o 8 de abril último. E nin Villar Mir, propietario do 57% de Ferroglobe, nin o Presidente desta empresa, o seu xenro Javier López Madrid, semella que teñan a máis mínima credibilidade, á vista das sospeitas sementadas pola súa actuación persoal e empresarial. E non só polas pescudas que coñecemos da Operación Lezo.
A Xunta non ten razóns xurídicas, económicas nin políticas para apoiar un Plan Industrial que é mera expresión dun desideratum. Autorizar a venda das centrais eléctricas de Ferroglobe separadas das fábricas de ferroaliaxe sería un erro moi grande que xeraría toda caste de sospeitas.

O galego, cuestión de país

A gravísima minorización da nosa lingua propia resulta inadmisíbel de todo, nomeadamente se temos en conta o desleixo, cando non animadversión, amosados pola Xunta dende que Feijóo decidiu rachar o consenso lingüístico que permitiu a aprobación da Lei (1983) e do Plan (2005) de Normalización. O galego é unha cuestión de País e unha cuestión de cidadanía: cómpre levar á rúa o debate sobre a lingua, sobre como queremos promover e recuperar o seu uso, sobre que recursos queremos destinar a estas fins. E falarmos dos tres alicerces que habería ter esta actuación cidadá: identidade, dereitos lingüísticos e desenvolvemento económico.
Promovermos o galego é unha evidente cuestión de identidade. A nosa lingua (presente, dun ou doutro xeito en 280 millóns de persoas aló polo mundo) e a nosa cultura son as principais creacións do noso pobo. Sen lingua e cultura, Galicia perde personalidade, equipárase a Murcia ou á Rioxa. Pensen de verdade, con independencia da traizón ás nosas raíces, se tal nos convén. Sen identidade somos o 5,5% da poboación e o 5% do PIB do Estado. E, para máis, os sectores económicos para nós estratéxicos son para o Estado prescindíbeis. Si, si que temos moito a gañar co aquel da identidade.
Mais tamén é unha cuestión elemental de dereitos lingüísticos. O galego é a lingua propia de Galicia e plenamente oficial neste País, dacordo co noso Estatuto. Mais somos moitas as persoas que queremos vivir e traballar en galego e non podemos, mesmo de xeito máis limitado canto menos autonomía persoal e económica se posúa. Non só é unha cuestión de atención lingüística nos nosos concellos, hospitais ou servizos de atención telefónica. Tamén temos dereitos lingüísticos, hoxe en día non plenamente tutelados, a respecto da administración de xustiza e na nosa dupla cualidade de traballadores e consumidores. Urxe regular os dereitos lingüísticos no ámbito laboral e de consumo, que hoxe son ámbitos absolutamente desregulados.
E co galego progresamos economicamente. Tanto polas grandes potencialidades do achegamento á lusofonía como pola nosa identificación no mundo como país de noso, a efectos turísticos e de investimento exterior. Porque son os países os que progresan e non as provincias.

A culpa é do Bipartito

A hemeroteca é teimuda. Cun só click somos quen de lembrar as culpas que Feijóo e outros altos cargos do seu Goberno lle foron botando ao Bipartito en relación coa emisión de preferentes polas Caixas, a creba das propias Caixas, os recortes sociais, a privatización na xestión do novo Hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo e mesmo a diminución cuantitativa dos galegofalantes! Se alguén dubida que o comprobe vía google e verá que nin minto nin esaxero.
O noso Presidente ten unha grande capacidade para lle botar a culpa aos demais. E, malia que aínda use nalgunha ocasión illada da apelación aos males do Bipartito, agora os principais destinatarios son os partidos da oposición, nomeadamente o BNG e ese ente, seica misterioso e sempre maléfico, ao que bautizou como “as Mareas de Podemos”. Noutras ocasións os destinatarios son colectivos concretos: médicos, funcionarios, mariscadores, concellos ou agricultores da pataca. Quer por problemas competenciais, quer por insuficiencia de cartos, a culpa sempre é dos demais, incluídos moitas veces os propios cidadáns. “Eu non teño, eu non podo, non é cousa miña…”.
Iso si, sempre hai tempo para as cousas verdadeiramente importantes: andar polas radios e TV de Madrid pregoando as excelencias do unionismo e amañar os problemas doutrinais e organizativos do PP estatal. A ofensiva mediática a respecto do novo Goberno estatal e o propio Congreso do PP proxectounos a idea dun Feijóo omnipresente e influínte, marcando a axenda do PP e do Goberno estatais.
Mais a propaganda non habería agachar a realidade. Non hai prazos para o AVE, fronte aos sucesivos Ministros de Fomento que insultaron a nosa intelixencia. Os nosos portos perden os fondos europeos para conectalos ferroviariamente por Europa porque Fomento aposta polo eixo de mercadorías Porto-Lisboa- Castela León-Euskadi-Francia. No financiamento local perdemos 500 M€/ano (182 €/galego) sobre o que nos cómpre por poboación. Pagamos máis pola enerxía que producimos con alto custo ambiental e Fomento –outra vez Fomento– despreza a unánime reivindicación nacional a prol da transferencia da autoestrada AP-9, que é o eixo vertebrador para o 70 % da nosa poboación.
É moito pedir un Goberno que mire polo País no canto de lle botar a culpa aos demais?

Gobernarmos as estradas

Hai dúas competencias que son fulcrais no artellamento do autogoberno galego, porque resolverían moitos problemas e mellorarían o noso benestar: a competencia sobre a AP-9 (a autoestrada do Atlántico) e máis a xestión do tránsito nas nosas vías interurbanas, hoxe nas mans da DXT estatal.
A Garda Civil de Tráfico impón 147 multas por 1.000 habitantes no noso país, mentres que a media nos outros 13 territorios que xestiona (todos menos Navarra, Euskadi e Catalunya, nos que teñen transferidas as competencias e nos que actúa cadansúa policía autonómica) é de 85. É dicir, poñen 170.000 multas máis. Un lote de cartos que perdemos os galegos. Porque Galicia ten unha poboación espallada que precisa moito máis do transporte privado, tendo en conta a nosa carencia de servizos ferroviarios de proximidade.
No 2008 o vicepresidente Anxo Quintana (BNG) foi quen de artellar unha coalición nacional unánime co PP e PSOE no Parlamento de Galicia para acadar a transferencia das competencias de tránsito. En setembro do 2010 a pulsión unionista de Pepe Blanco, consentida por ZP e pola abstención do PP, rexeitaba no Congreso de Madrid a proposición galega, coa indigna abstención do PP. Pedro Puy (PPdeG) e Xaquín F. Leiceaga (PSOE) non podían aturar a vergoña.
Precisamos dun sistema de regulación do tránsito que mire cara a nosa seguranza vial e non á recadación da DXT e do Goberno do Estado. E, tamén, dunha xestión galega da AP-9, orientada a liberalizar a peaxe na vía máis importante da nosa nación. Para máis, o normal sería, ao tempo, transferirmos a xestión do mantemento das estradas estatais. Cómpre transferir á Xunta, por nidias razóns de economía e operatividade, todos os kms de estradas que absurdamente aínda fican na xestión dun lonxano, incompetente e inoperante Ministerio de Fomento.
Velaí a necesidade desta transferencia. E para xestionármola contamos coa mellor policía territorial de Tránsito, os gardas civís, pero a estrutura xerárquica e militar da Garda Civil faina impracticábel para esta función. Porén, as bases legais do Estatuto e da Lei de Policía galega fan posíbel a xestión galega das estradas.
Claro é que esta legalidade sería unha realidade se o presidente Feijóo e o vice Rueda actuasen na defensa dos intereses galegos e non desenvolvesen a meritoriaxe unionista que desenvolven día a día.

Desleixo colonial

Dicíamos na finde pasada, noutro foro, que a tarifa eléctrica única (todos pagan igual no Estado, mesmo os consumidores galegos pagamos 23 M€/ano máis ao nos obrigar a pagar adicionalmente o canon eólico que recada a Xunta) prexudicaba grandemente ao noso País fronte a territorios de grande consumo e nula produción como Madrid. Nós somos os que sofrimos os custos ambientais, paisaxísticos, de expropiacións, derivados da produción e nós non podemos usar o noso excedente eléctrico (máis do 38%) para atraer investimentos industriais que incrementen substancialmente o noso PIB e o emprego de calidade.
Estes días vivimos outra faciana da mesma realidade: os cortes eléctricos que sofriron 176.000 fogares galegos e que este domingo aínda sofrían 28.000. É verdade que a meteoroloxía sempre pode xerar efectos prexudiciais, mais non se diga que non houbo aviso desta volta. O que ocorre é que as redes de media e baixa tensión presentan un grao de pésimo mantemento e que o monopolio distribuidor no territorio, Gas Natural Fenosa, externalizou e reduciu substancialmente os seus servizos até o extremo de non ser quen de restablecer a subministración eléctrica despois de máis de 72 horas de curte. No país que máis enerxía produce do estado sofrimos os peores cortes por padecer os peores servizos de mantemento.
Correspóndenlle á Xunta as competencias de inspección e sanción no eido da subministración enerxética. Pero, como adoita pasar, non soubemos nada do Conselleiro de Economía e Industria. Para máis, a Xunta non usou dos seus propios medios persoais para reducir os danos causados pola climatoloxía adversa. Os bombeiros forestais de Galicia veñen de denunciar, pampos e indignados, que a Xunta non os mobilizou nesta crise.
Nesta crise de emerxencias non soubemos tampouco de Feijóo. O caso é que o propio Presidente dicía hai só unha semana que ninguén en España entendería unha tarifa eléctrica propia para Galicia. Ben chocante que a persoa a quen lle encargamos a defensa dos intereses galegos adopte a actitude do colonizado e defenda esa tarifa eléctrica que fai posíbel o espolio enerxético galego. Ao mellor nos explicamos agora aquela aperta co presidente de Iberdrola na sua toma de posesión en abril do 2009.

Novo paradigma na CEG?

De sempre a Confederación de Empresarios de Galicia (CEG) ubicouse no político na adhesión á alternativa do PP e economicamente no pensamento máis desregulador e neoconservador, constituíndo ademais unha extensión provincial e acrítica da española CEOE, malia que lle debe a súa existencia obxectiva á mesma realidade do autogoberno. Como nos conta o xornalista Marcos Pérez Pena, nas primeiras eleccións autonómicas de 1981 a CEG prexudicou, no ámbito do centro, á opción do Partido Galeguista (PG) para encher prensa e radio co seu apoio á AP de Fraga e Albor para “frenar el marxismo”. A institución tivo que ser resgatada financeiramente pola Xunta de Galicia (2002) logo do espolio ao que a someteu a xestión malfadada do Secretario Xeral, Rafael S. Sostre e do Presidente Antonio Ramilo, pendente aínda de xuizo.
Xa que logo, o novo xorne amosado polo novo Presidente, Antón Arias Díaz-Eimil, confronta coa liña da CEG nos seus primeiros 37 anos. Arias vén de descualificar o modelo laboral de Rajoy por considerar que é unha máquina de creación de emprego precario e destrución do emprego de calidade. Considera que os salarios han subir e que a negociación colectiva non debe porse límites porque o persoal das empresas ten dereito a planificar unhas expectativas vitais. Opta por distinguiren emprego estábel do temporal, deixando este para as necesidades non estruturais. Renuncia, na orde política, ao partidismo pro-PP da CEOE e non rexeita os novos gobernos locais progresistas porque todo o que é democrático non lle preocupa.
As ideas do novo Presidente da CEG concordan co conxunto das pemes galegas ás que representa, moito máis sensíbeis á mellora da demanda interna (e, xa que logo, á recuperación das rendas salariais) e á existencia de financiamento asequíbel que á redución dos custos salariais. Polo mesmo, teñen sido moi ben recebidas polos novos emprendedores e por determinados dirixentes empresariais comarcais e sectoriais.
Galicia precisa dunha organización patronal que represente os intereses dos seus sectores produtivos con autonomía, tanto a respecto dos intereses do capitalismo castizo de BOE de Madrid canto aos do PP. Que veñen sendo, por certo, os mesmos.

Máis xulgados

A senteza do Tribunal Supremo de 9 de maio de 2013 declarou nulas por abusivas as cláusulas de chan dos préstamos hipotecarios dos consumidores de NCG Banco, S.A. (hoxe Abanca), BBVA e Cajamar, mais os seus efectos fixáronse dende esa data e non dende a data de sinatura dos préstamos, ao consideraren que a total retroactividade ía prexudicar gravisimamente ao sistema bancario español. Tratábase dunha teoría xurídica de patacón que tentaba protexer a Banca e que foi desbotada de todo pola Sentenza do Tribunal de Xustiza da Unión Europea de 21 de decembro de 2016. Este declarou que, no caso de que un xuíz declare nula por abusiva unha cláusula contractual, hai que repoñer ao consumidor na posición que tería se nunca se aplicase a cláusula. Ou sexa, devolverlle os cartos cobrados de máis dende a mesma data do préstamo e, ademais, pagarlle os xuros legais (3 % anual arestora) dende a data dos pagos indebidos.
Eventualmente (case) todas as cláusulas de chan impostas aos consumidores por outras entidades bancarias tamén son abusivas e, xa que logo, nulas. Velaí que o Goberno do Estado tente favorecer á Banca cun sistema de mediación sen garantías, que enfronta ao consumidor nun claro plano de desigualdade co seu banco. Pista para acordos relativamente prexudiciais (quitar a cláusula sen pagar atrasos, non pagar xuros polos atrasos, devolver en especie e non en cartos…) ou para atrasos inxustificados.
A vaga de preitos das preferentes e subordinadas (lembremos as limitacións da solución arbitral da Xunta) amosounos que só coa reclamación xudicial acadará o consumidor a reparación íntegra do seu dereito, percebindo as cantidades adebedadas dende o comezo, os seus xuros legais e, eventualmente, os gastos de avogado e procurador. O sistema de mediación bilateral do que fala o Goberno Rajoy xoga a prol da Banca, que tentará diluír os efectos da enxurrada xudicial en varios anos ou chegando a acordos propios de campaña de rebaixas.
O que cómpre é dotar de máis xulgados, con cadanseus xuíces e funcionarios, para que os consumidores acaden a satisfacción do seu dereito e obteñan unha sentenza a tempo. Cara eventuais atrasos cómpre lembrar que só o consumidor que reclame xudicialmente cobrará intereses sobre as cantidades indebidamente pagadas.

A autoestrada da aldraxe

O 44% da poboación galega vive nos concellos polos que pasa a AP-9 e o 70 % nas áreas territoriais que percorre esta vía, entre Ferrolterra e A Louriña-Tui. A cidadanía galega non ten outro xeito practicábel de circular de Ferrol a Vigo que pagar máis de 36 €, mentres as capitais de Castela e Andalucía gozan de conexións de balde por autovías, en canto Madrid é o ponto de converxencia dun sistema radial de autovías tamén gratuíto.
Aznar ampliou a concesión da AP-9 até o 2048 e preparou a privatización da empresa concesionaria en beneficio do círculo de amigotes de sempre. Foise afastando cada vez máis a xestión e a propiedade da concesionaria e foron reducindo o emprego e empeorando o servizo. A mobilidade e o turismo sofren todos os veráns por estes recortes pola pasividade dun Ministerio de Fomento que non exerce as súas competencias, tendo en conta que a vía é de titularidade estatal.
Porque ocorre que o Goberno do Estado, con esa (i)lóxica do centralismo (común a case todo o unionismo constitucionalista) rexeita o traspaso da AP-9 a Galicia por mor dun suposto interese xeral ao conectar coa fronteira portuguesa. Mais a vía non remata nesa fronteira, senón na autovía A-55, ademáis de que a fronteira xa non é tal no contexto europeo e de que a vía é o eixo principal de vertebración do noso país. A transferencia, xa que logo, é unha das máis urxentes tarefas de Galicia.
O traspaso da AP-9 esixe unha actitude unitaria, de país. Mais o presidente da Xunta, sen dúbida consciente da acelerada mingua da súa influencia perante a dirección estatal do PP, mercoulle ao Ministerio de Fomento unha trapalleira comisión bilateral para a suposta xestión conxunta da vía. Unha comisión que non será eficaz, porque a titularidade seguirá a ser estatal. E ese é o problema, porque só cunha xestión de proximidade controlaranse os servizos que presta a concesionaria e poderanse moderar as peaxes.
Esta realidade haberíanos facer matinar nas consecuencias desta (i)lóxica centralista: unha mobilidade gratuíta no Centro e Andalucía custa unha elevada peaxe na Galicia. Unha realidade que constitúe nin máis nin menos ca unha aldraxe.

Galicia faise nos concellos

A administración local é a que está máis preto da cidadanía e a que mellor coñece a contorna. Mais o PP quixo reducir substancialmente a autonomía local impoñendo o máis absoluto equilibrio orzamentario, nivelando os servizos por abaixo e potenciando a privatización destes servizos. A imposición da austeridade aos concellos tivo unha clave evidente de redución da calidade dos servizos.
Unha das reformas esenciais é a que lle devolva a Galicia plenas competencias no réxime local, como instrumento para potenciar a gobernanza municipal dende a autonomía dos concellos. Isto pasa por suprimirmos as redundantes e ineficientes deputacións, incorporando os seus servizos de recadación á Axencia Tributaria Galega e redistribuindo os restantes entre a Xunta, os concellos e, quizais, nos novos entes intermedios. Tamén porque Galicia reciba directamente os fondos estatais todos para artellar un grande Fondo Galego de Cooperación local distribuído consonte aos criterios que interesen ao País. E que reciba o que nos pertence por poboación (un 6%), xa que hoxe perdemos 550 millóns de euros que van para os concellos máis poboados doutros lugares do Estado.
Cara adentro do país, non é certo que a clave da mellor gobernanza estea na fusión dos concellos. A meirande parte dos concelleiros non cobran retribucións e o concello é sempre un elemento que vertebra o territorio, fixa poboación, xera participación cívica e territorializa a democracia. O que si cómpre é unha prestación consorciada dos servizos, artellando quer entes comarcais quer áreas urbanas. Cómpre pór en marcha xa as de Vigo e A Coruña -e quizais a de Ferrolterra-, para garantir a prestación de servizos de calidade en cadanseu territorio. Tan vigués é o de Nigrán coma coruñés o de Oleiros. O fulcral transporte interurbano non pode depender dos intereses empresariais de Vitrasa ou da Compañía de Tranvías.
Cómpre, tamén, que os concellos poidan decidir autonomamente se recuperan para a xestión directa os servizos públicos esenciais. E non só como garantía da súa calidade, moitas veces danada pola xestión dos concesionarios privados que gañan as licitacións á baixa, senón mesmo como garantía de que os servidores públicos perceban unha remuneración xusta.

O conto da Galicia dependente

As prioridades económicas do Estado español nunca son as galegas. E isto non é porque nos teñan mala lei, senón porque somos poucos (o 6 % da poboación e o 5,5 % do PIB estatais) e porque os nosos alicerces produtivos son para o Estado totalmente prescindíbeis. Velaí a necesidade dun amplo autogoberno e o prexudicial que é para este país a dependencia.
Nese contexto da dependencia, tivo un grandísimo suceso o mito de que somos un país subsidiado, de que vivimos da solidariedade do resto do Estado. E isto é un conto. No 2015 recadáronse neste País 12.750 M€ entre impostos estatais e cedidos á Xunta. O orzamento da Xunta só acadou os 8.436 M€. É verdade que o Estado tamén presta servizos en Galicia (policía, prestacións de desemprego…) pero estes non valen a diferenza. Por outra banda, só percibimos o 3,1 % dos fondos locais no canto do 6 % que nos cumpriría por poboación, xa que a lexislación de facendas locais española prioriza os concellos de máis poboación. Perdemos aquí uns 550 M€ todos os anos.
Polos teóricos do dependentismo recoñécense implícitamente estes números, mais sempre se opón a cuestión das pensións, dicindo que se non fose pola caixa única, Galicia non podería pagar as pensións. Mais no noso sistema o dereito a percibir unha pensión depende dos anos de cotización e das bases da mesma. Moitísimas persoas en Galicia perciben pensións devengadas en Suíza, Alemaña ou Catalunya, ás que teñen dereito polo traballo desenvolvido neses países. A cuestión das pensións é individual de cada persoa. A dos impostos é territorial.
E logo está o espolio enerxético. Somos produtores netos de enerxía e non podemos recadar impostos pola súa xeración nin beneficiarnos dos custos ambientais que sufrimos xerando a electricidade. A tarifa enerxética penaliza á produción e á industria e beneficia o consumo doméstico e terciario das macrópoles non produtoras, como Madrid.
Tamén as infraestruturas se conciben a prol de Madrid como grande exportador de servizos que recentralizan financeira e empresarialmente o Estado. Billóns de euros investidos na radialidade, mentres os nosos portos carecen de conexión ferroviaria e non temos tren de proximidade.
Mal negocio o da dependencia.